Güz Zeytini Ağacı Bakımı ve Özellikleri
- Athena
- 18 Şub
- 4 dakikada okunur
Kızıl Elmasın Doğadaki İmzası: Elaeagnus umbellata
Bitki dünyasının hem cömert hem de dayanıklı üyelerinden biri olan Elaeagnus umbellata, nam-ı diğer Güz Zeytini, bahçenize sadece görsel bir şölen değil, aynı zamanda ekolojik bir zenginlik katar. Doğu Asya (Çin, Japonya, Kore) kökenli olan bu bitki, gümüşümsü yaprakları ve sonbaharda dallarını birer yakut gibi süsleyen meyveleriyle tanınır.
Karakteristik Özellikleri ve Peyzajda Kullanımı:
Güz Zeytini, kelimenin tam anlamıyla bir "hayatta kalma ustasıdır". Havada bulunan azotu kökleri aracılığıyla toprağa bağlama yeteneği (azot fiksasyonu), onu zayıf toprakları iyileştirmek için mükemmel bir öncü bitki yapar.
Peyzaj tasarımlarında; yoğun dal yapısı sayesinde mükemmel bir çit bitkisi veya rüzgar perdesi olarak kullanılır. Baharda etrafı saran o hafif, tatlı kokulu çiçekleri ve sonbaharda meyvelerinin yarattığı kontrast, onu her mevsim ilgi odağı kılar. Ayrıca yaban hayatını desteklemek istiyorsanız, kuşları bahçenize çekmek için daha iyi bir davetiye bulamazsınız.
BAKIM REHBERİ
Işık İsteği
Güz Zeytini tam güneş aşığıdır. Meyve veriminin yüksek ve formunun düzgün olması için günde en az 6-8 saat doğrudan güneş almalıdır. Yarı gölgeye tolerans gösterse de meyve miktarı azalacaktır.
Soğuğa Dayanıklılık
Oldukça sert kışlara göğüs gerebilir. -30°C ile -35°C derecelere kadar dayanıklılık gösterir (USDA Zone 3-9 aralığı).
Sıcağa Dayanıklılık
Yaz sıcaklarına karşı dirençlidir; 40°C ve üzerindeki sıcaklıklarda dahi doğru sulama ile formunu korur. Kuraklığa alıştıktan sonra oldukça dayanıklıdır.
Toprak İsteği
Toprak seçiciliği neredeyse yoktur. Kumlu, killi veya fakir topraklarda bile yetişir. Ancak en mutlu olduğu ortam, drenajı iyi olan, hafif asidik veya nötr topraklardır.
Kök Yapısı
Gençken saçak kök ağırlıklı başlar, ancak zamanla yayılan ve toprağı sıkıca tutan güçlü bir kök sistemine dönüşür. Bu özelliğiyle erozyon kontrolünde sıkça tercih edilir.
Boy - En
Maksimum 4-6 metre boya ve bir o kadar da genişliğe (en) ulaşabilir. Budama ile daha toplu bir çalı formunda tutulabilir.
Sulama
Dikildiği ilk iki yıl düzenli sulama ister. Kök sistemi oturduktan sonra aşırı kurak dönemler dışında sulama ihtiyacı oldukça düşüktür. "Doygun değil, nemli toprak" prensibi geçerlidir.
Bölge Uyumu (Türkiye)
Türkiye'nin hemen hemen her bölgesinde yetişmeye uygundur. Sahil şeridinden yüksek rakımlı iç kesimlere kadar geniş bir adaptasyon yeteneği vardır.
Ömrü
Çok yıllık, uzun ömürlü bir odunsu çalıdır.
Çiçek Rengi
Krem rengi veya soluk sarımsı, küçük, boru formunda ve oldukça hoş kokulu çiçeklere sahiptir.
Çiçeklenme Dönemi
Baharın ortasından sonuna kadar (Nisan-Mayıs) çiçek açar.
Yaprak Durumu
Yaprak döken bir türdür. Baharda çıkan gümüşümsü yeşil yapraklar, kışın dökülür.
Zorluk Derecesi
Kolay. Kendi kendine yetebilen, hastalık ve zararlılara karşı dirençli bir bitkidir.
TÜRKİYE COĞRAFYASI İÇİN ÖZEL NOTLAR
Ege ve Akdeniz: Aşırı nemli bölgelerde mantari hastalıklara karşı hava sirkülasyonu sağlanmalıdır. Yaz kuraklığına tam uyum sağlar.
Marmara: Geçiş iklimini çok sever. Nem dengesi ideal olduğu için en hızlı gelişimini burada gösterir.
İç Anadolu: Kış soğuklarından etkilenmez. İlkbahar sonu donları çiçekleri bazen etkileyebilir ancak bitki genel olarak hayatta kalır.
Karadeniz: Fazla yağış alan bölgelerde iyi drenaj şarttır; köklerinin su içinde kalmasından hoşlanmaz.
Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Doğu'nun sert kışlarına en dayanıklı meyveli çalılardan biridir. Güneydoğu'da ise şiddetli yaz güneşinden ziyade aşırı susuzluğa karşı genç fidanlar korunmalıdır.
ÇOĞALTIM YÖNTEMLERİ
Tohumla Çoğaltma: Meyveler sonbaharda toplandıktan sonra tohumlar temizlenir. Tohumların çimlenmesi için soğuk katlama (stratifikasyon) gereklidir. Kış boyu dışarıda veya buzdolabında bekletilen tohumlar baharda ekilir.
Yarı Odunsu Çelik: Yaz sonunda (Temmuz-Ağustos) alınan yaklaşık 10-15 cm'lik çelikler, nemli ve steril bir ortamda köklendirilebilir.
Ayırma (Kök Sürgünleri): Bitki bazen dip kısımdan sürgünler verir. Bahar başında bu sürgünler ana gövdeden ayrılarak yeni yerlerine dikilebilir.
BİTKİNİN BAKIMI İLE İLGİLİ TÜYOLAR
Budama Şart: Kontrolsüz bırakılırsa istilacı bir eğilim gösterebilir. Formunu korumak ve meyve kalitesini artırmak için kış sonunda hafif budama yapın.
Hasat Zamanı: Meyveler tam kırmızıya döndüğünde hemen toplamayın; hafifçe buruşmaya başladıklarında şeker oranı artar ve o meşhur mayhoş tadı en iyi o zaman verir.
Gübreleme: Azot bağlayıcı özelliği olduğu için azot ağırlıklı gübrelerden kaçının, bu sadece aşırı yaprak yapar. Gerekirse potasyum ağırlıklı destek verilebilir.
KİŞİSEL NOTLARIM
Türkiye’de sokaklarda, parklarda veya yol kenarlarında gördüğümüz o meşhur yerli iğde (Elaeagnus angustifolia) ile Güz Zeytini (Elaeagnus umbellata) aynı cinsin (Elaeagnus) üyeleridir.
Aralarındaki ilişkiyi şöyledir.
1. Akrabalık Derecesi
İkisi de aynı aileden (Elaeagnaceae) ve aynı cinsten gelir. Yani biyolojik olarak kuzen sayılırlar. Ancak karakterleri oldukça farklıdır.
2. Meyve Farkı (En Büyük Fark)
Yerli İğde: Meyvesi unsu, tüylü, sarımtırak-kahverengi bir kabuğa sahiptir. Ağızda kuruluk hissi bırakır (astringent).
Güz Zeytini: Meyvesi sulu, küçük kırmızı noktacıklı ve parlak kırmızıdır. Tadı daha mayhoş ve meyvemsidir (yaban mersini veya kuş üzümü gibi).
3. Yaprak ve Form
Yerli İğde: Yaprakları daha uzun, mızrak gibi ve belirgin şekilde gümüştür. Dalları genellikle daha dikenlidir.
Güz Zeytini: Yaprakları daha geniştir. Yaprağın üstü yeşil, altı gümüştür. Daha kompakt ve çalımsı bir form sergiler.
4. Dayanıklılık ve Toprak
Her ikisi de "azot bağlayıcı" oldukları için fakir topraklara bayılırlar. Ancak bizim yerli iğdemiz tuzlu topraklara ve aşırı kuraklığa (bozkır iklimine) Güz Zeytini'nden biraz daha dayanıklıdır. Güz Zeytini ise daha fazla meyve odaklı bir bitki olarak bilinir.
5. İstilacı Potansiyel
Yerli iğdemiz Anadolu'nun doğal parçasıyken, Güz Zeytini (Asya kökenli olduğu için) Amerika gibi bazı bölgelerde "istilacı" ilan edilmiştir çünkü çok hızlı yayılır. Türkiye'de ise kontrol altında tutulması kolaydır.
Editörün Notu: Elaeagnus umbellata, sadece bir süs bitkisi değil, aynı zamanda antioksidan (likopen) deposu meyveleriyle fonksiyonel bir gıdadır. Bahçenizde hem kuşlara ziyafet çekmek hem de estetik bir çit oluşturmak istiyorsanız, ona mutlaka bir şans verin.
Yorumlar