Yeni Zelanda Keteni Özellikleri ve Bakımı (Phormium tenax)
- Athena
- 7 Şub
- 3 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 3 gün önce
Modern Bahçelerin Mimari Tasarımı
Botanik dünyasında Phormium tenax olarak adlandırılan bu bitki, adından da anlaşılacağı üzere Yeni Zelanda’nın sarp kıyılarından ve sulak alanlarından dünyaya yayılmıştır. Yerli halk olan Maoriler tarafından yüzyıllarca dokumacılıkta kullanılan bu bitki, günümüzde peyzaj mimarlarının en sevdiği “form” bitkisidir. Kılıcı andıran sert, dik ve dimdik yukarı uzanan yapraklarıyla bahçeye anında dramatik bir hava katar.
Peyzajda Kullanımı:
Yeni Zelanda Keteni, peyzajda “odak noktası” (focal point) oluşturmak için kullanılır. Özellikle modern ve çağdaş bahçe tasarımlarında, beton veya antrasit gri saksılar içinde sergilendiğinde büyüleyici bir kontrast oluşturur. Bordürlerin arkasında yükseklik kazandırmak için veya çakıl bahçelerinde tropikal bir esinti yaratmak amacıyla tercih edilir. Yaprak renklerindeki çeşitlilik (bronz, mor, çizgili sarı) sayesinde kışın bile bahçenizin renkli kalmasını sağlar.
Bitki Bakım Kartı
Işık İsteği: Tam güneşten yarı gölgeye kadar geniş bir yelpazede uyum sağlar. Renkli ve alacalı çeşitlerin renklerini koruması için güneş şarttır.
Soğuğa Dayanıklılık: Türüne göre değişmekle birlikte genellikle -7°C ile -10°C dereceye kadar dayanıklıdır. Çok sert donlarda yaprak uçlarında kurumalar olabilir.
Sıcağa Dayanıklılık: Oldukça yüksektir. Yaz sıcaklarına karşı dirençlidir ancak aşırı kurak dönemlerde nem ister.
Toprak İsteği: Toprak seçiciliği azdır. Ancak en iyi gelişimi organik maddece zengin, derin ve iyi direnajlı topraklarda gösterir. Tuzlu topraklara (deniz kenarı) son derece dayanıklıdır.
Kök Yapısı: Güçlü, etli ve yayılıcı bir rizom kök sistemine sahiptir. Bu sayede toprağı iyi tutar (erozyon kontrolünde de kullanılır).
Boy-En: Türüne bağlı olarak boyu 2-3 metreye, eni ise 2 metreye kadar ulaşabilir (Cüce türleri 60-80 cm civarında kalır).
Sulama: Yerine alıştıktan sonra kuraklığa dayanıklıdır. Ancak yaprak formunun canlı kalması için yazın düzenli, derin sulama yapılmalıdır. Saksıdakiler kışın çok az sulanmalıdır.
Bölge Uyumu: Özellikle kıyı bölgelerimiz (Ege, Akdeniz, Marmara) için idealdir. Deniz tuzuna dayanıklılığı ile sahil bahçelerinin vazgeçilmezidir.
Ömrü: Çok yıllık, her dem yeşil bir bitkidir.
Çiçek Rengi: Uzun bir sapın ucunda kümelenmiş, mat kırmızı veya sarımsı çiçekler açar (Asıl cazibesi yapraklarıdır).
Çiçeklenme Dönemi: Yaz başı ve ortasında çiçeklenir, ancak her yıl çiçek açmayabilir.
Yaprak Durumu: Her dem yeşil. Kışın yaprak dökmez, formunu korur.
Zorluk: Bakımı Kolaydır. Hastalık ve zararlılara karşı oldukça dirençlidir.
Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar
Ege ve Akdeniz: Sahil şeridi için en iyi tercihlerden biridir. Tuzlu deniz rüzgarlarından hiç etkilenmez. Yazın çok kurak yerlerde yarı gölge bitkiyi ferahlatır.
Marmara: İstanbul ve çevresinde çok rahat yetişir. Kuzey rüzgarlarından çok etkilenmese de ağır kar yükü yaprakları kırabilir, bu durumda karın silkelenmesi gerekir.
İç Anadolu: Kışın dondan korunmalıdır. Özellikle genç bitkiler ilk birkaç kış sarılmalı veya korunaklı duvar diplerine dikilmelidir.
Karadeniz: Yağışı ve nemi sever. Toprağın süzek olması şartıyla bu bölgede çok hızlı gelişim gösterir.
Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Güneydoğu’da doğrudan öğle güneşinden korunmalıdır. Doğu Anadolu’nun sert kışları için uygun değildir, saksıda bakılıp kapalı mekana alınmalıdır.
Çoğaltma Yöntemleri
Kökten Ayırma (En Yaygın Yöntem): İlkbahar başında bitkiyi yerinden çıkarmadan veya tamamen çıkararak keskin bir bel küreği yardımıyla kök (rizom) parçalarına ayırabilirsiniz. Her parçada birkaç yaprak demeti olduğundan emin olun.
Tohum ile Çoğaltma: İlkbaharda tohumla üretilebilir ancak çeşitlerin (özellikle alacalı olanların) özelliklerini koruması için kökten ayırma daha çok tercih edilir.
Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar
Yaprak Temizliği: Kuruyan veya hasar gören dış yaprakları, bitkinin en alt kısmından keskin bir budama makasıyla temizleyin. Bu, bitkinin sürekli taze görünmesini sağlar.
Saksı Seçimi: Kökleri güçlü olduğu için ağır ve dayanıklı saksılar (seramik veya beton) seçilmelidir; plastik saksıları zamanla genleşerek çatlatabilir.
Kar Zararı: Kar yağışından sonra yapraklar ağırlaşıp yana doğru açılabilir. Bu formu düzeltmek için yaprakları bir araya getirip yumuşak bir iple geçici olarak bağlayabilirsiniz.
KİŞİSEL NOTLARIM
Çok şık bir peyzaj bitkisidir. Bahçenize modern ve egzotik bir hava katar. Gösterişli büyük yaprakları vardır. Küçük bahçelerde fazla yer kaplayabilir.
Hatırlatıcı Not: Yeni Zelanda Keteni “sabır ve direnç” bitkisidir. Onu bir kez doğru yere diktiğinde, yıllarca sadık bir bekçi gibi bahçeni süsler. Kendi gözlemlerini buraya ekleyerek bu dijital bahçeyi büyütmeye devam et!
Yorumlar