Şakayık (Paeonia)
- Athena
- 11 Şub
- 3 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 1 gün önce
Bahçelerin Asil Sultanı
Latince ismiyle Paeonia, adını Yunan tanrılarının hekimi Paeon’dan alır ve antik çağlardan beri hem şifa hem de güç sembolü olarak kabul edilir. Anavatanı Asya, Güney Avrupa ve Kuzey Amerika’dır. Şakayıklar, katmerli devasa çiçekleri, ipeksi dokusu ve baş döndürücü kokularıyla tanınırlar. Bir şakayık kökü düzgün bakıldığında 100 yıla kadar yaşayabilir; bu yüzden onlar "miras bitkiler" olarak anılır.
Peyzajda Kullanımı:
Şakayıklar, odak noktası bitkileridir. Bahçenin en görünür yerlerinde, tekil veya gruplar halinde dikilmelidirler. Çiçekleri çok ağır olduğu için genellikle estetik destek aparatları ile birlikte kullanılırlar. Kesme çiçekçilikte dünyanın en değerli türlerinden biridir; gelin buketlerinin ve lüks aranjmanların vazgeçilmezidir.
Bakım Kılavuzu
Işık İsteği: Tam güneş veya sabah güneşi alan yarı gölge. Günde en az 6 saat güneş, sağlıklı tomurcuklanma için şarttır.
Soğuğa Dayanıklılık: -25°C ile -35°C dereceye kadar çok dayanıklıdır. Aslında şakayıklar çiçek açmak için kışın o sert "soğuklanma" süresine ihtiyaç duyarlar.
Sıcağa Dayanıklılık: Orta. Aşırı sıcak ve kuru havalarda çiçek ömrü kısalır.
Toprak İsteği: Derin, drenajı mükemmel, humusça zengin ve hafif alkali toprakları sever. Durgun sudan nefret eder.
Kök Yapısı: Etli ve güçlü bir yumru (rizom) kök yapısına sahiptir.
Boy - En: Boyu 60 - 100 cm; eni 60 - 90 cm aralığındadır.
Sulama: Düzenli ve derinden sulama ister. Toprak yüzeyi kurudukça sulanmalı, ancak yapraklara su değdirilmemelidir (mantar riskine karşı).
Bölge Uyumu: Türkiye'de özellikle geçiş ikliminin olduğu bölgelerde ve yüksek kesimlerde çok başarılıdır.
Ömrü: Çok yıllık (perennial). Onlarca yıl aynı yerde kalabilir.
Çiçek Renkleri: Beyaz, pembe, kırmızı, bordo, sarı ve mercan tonları.
Çiçeklenme Dönemi: İlkbahar sonu ve yaz başı (Nisan sonu - Haziran). Çiçeklenme süresi kısadır ama çok yoğundur.
Yaprak Durumu: Döker. Sonbaharda yaprakları sararır ve bitki kış uykusuna yatar.
Zorluk: Orta - Zor. Sabır ve doğru dikim derinliği gerektirir.
Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar
Ege ve Akdeniz: Sahil şeridinde yetişmesi zordur çünkü yeterli kış soğuğunu alamazlar. Yüksek rakımlı yayla kesimlerinde çok daha mutlu olurlar.
Marmara Bölgesi: Oldukça uygundur. Özellikle İstanbul’un eski bahçelerinde şakayık kültürü yaygındır. Drenaja dikkat edilmelidir.
İç Anadolu: Şakayık için idealdir. İhtiyaç duyduğu kış soğuğunu burada tam olarak alır. Yazın ise kök bölgesinin serin tutulması (malçlama) faydalı olur.
Karadeniz: Fazla nem yapraklarda küf (botrytis) yapabilir. Güneşi gören, rüzgar sirkülasyonu olan yamaçlara dikilmelidir.
Doğu Anadolu: Kar örtüsü altında köklerini korur ve baharda muazzam bir güçle uyanır. Bu bölgenin favori bitkilerindendir.
Çoğaltma Yöntemleri
Kökten Ayırma (Rizom Bölme): En yaygın ve sağlıklı yöntemdir.
Nasıl Yapılır? Sonbaharda, bitki uykuya geçmeye başladığında kökler dikkatlice kazılır. Her parçada en az 3-5 "göz" (tomurcuk noktası) olacak şekilde keskin bir bıçakla bölünür ve hemen yeni yerine dikilir.
Tohum: Çok zordur ve sabır ister. Tohumdan yetişen bir şakayığın çiçek açması 5 ile 7 yıl sürebilir.
Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar
Altın Kural (Dikim Derinliği): Şakayığın çiçek açmamasının en büyük sebebi çok derine dikilmesidir. Kök üzerindeki "gözler" toprağın sadece 3-5 cm altında olmalıdır. Daha derine dikilirse bitki yeşerir ama asla çiçek açmaz.
Karıncalar Dosttur: Tomurcukların üzerindeki karıncaları kovalamayın! Karıncalar tomurcukların salgıladığı tatlı özsuyu yerken, tomurcukların açılmasına yardımcı olurlar.
Destek Şart: Çiçekler o kadar ağırdır ki yağmur sonrası yere yatabilirler. Çiçeklenmeden hemen önce mutlaka destek kafesleri yerleştirilmelidir.
Hatırlatıcı Not: Şakayık yerinin değiştirilmesinden hiç hoşlanmaz ("yerini yadırgar"). Bir kere dikildiğinde yıllarca orada kalmak ister. Eğer yerini değiştirirseniz size küsüp 1-2 yıl çiçek açmayabilir. Onu ekerken "evladiyelik" bir yer seçtiğinizden emin olun.
Yorumlar