Bal Yemişi Bakımı ve Özellikleri
- Athena
- 18 Şub
- 3 dakikada okunur
Kuzeyin Mavi Şifası: Bal Yemişi (Haskap)
Lonicera caerulea, anavatanı Sibirya, Kuzey Japonya ve Kanada olan, aşırı soğuklara dayanıklı bir çalı türüdür. Meyveleri uzun ve silindirik, rengi ise dumanlı bir mavidir. "Bal yemişi" ismini, meyvelerinin yaban mersini, ahududu ve mürdüm eriği karışımı, tatlı-ekşi ve balımsı aromasından alır. Antioksidan değeri yaban mersininden bile daha yüksektir.
Peyzajda Kullanımı: Bahçelerde orta boylu, derli toplu çalı formları oluşturur. İlkbaharda açan sarımsı beyaz çiçekleri çok estetiktir. Hem meyve bahçelerinde hem de süs bitkisi olarak bordürlerde (kenar dikimlerinde) kullanılabilir.
Bal Yemişi Bakım Rehberi
Işık İsteği
Tam güneş ışığını sever. Meyvelerin tatlanması ve tam verim için güneş şarttır. Ancak yarı gölgeye de (özellikle sıcak bölgelerde) toleranslıdır.
Soğuğa Dayanıklılık (Derece cinsinden)
Gerçek bir şampiyondur. Bitki -45°C dereceye, açmış çiçekleri ise -7°C dereceye kadar donmadan dayanabilir.
Sıcağa Dayanıklılık (Derece cinsinden)
30-35°C dereceye kadar dayanır ancak aşırı sıcak ve kuru hava yapraklarının erken dökülmesine neden olabilir. Serin yazları sever.
Toprak İsteği
Toprak pH'ı konusunda çok esnektir (pH 5.0 - 7.5). Yaban mersini gibi aşırı asidik toprak istemez; organik maddece zengin, nemli ve drenajı iyi olan her toprakta yetişir.
Kök Yapısı
Sığ ve yayılıcı bir saçak kök yapısına sahiptir. Kök çevresine yapılacak malçlama nemi korumak için hayati önem taşır.
Boy-en (en fazla)
Genellikle 1.5 - 2 metre boy ve en yapar.
Sulama
Düzenli sulama ister. Özellikle meyve oluşumu sırasında toprak asla tamamen kurutulmamalıdır.
Bölge Uyumu (Türkiye)
Doğu Anadolu, Karadeniz ve İç Anadolu’nun yüksek kesimleri için mükemmeldir. Ege ve Akdeniz'in kıyı kesimleri bu bitki için fazla sıcaktır; sadece serin yaylalarda yetişebilir.
Ömrü (çok yıllık-tek Yıllık)
Çok yıllık. Doğru bakımla 30-50 yıl arası meyve verebilir.
Çiçek rengi
Açık sarı veya krem rengi, küçük ve çiftli çiçekleri vardır.
Çiçeklenme dönemi
Çok erkenci bir bitkidir. Mart - Nisan aylarında, bahçedeki pek çok bitki uyanmadan çiçek açar.
Yaprak Durumu (Döker-Dökmez)
Kışın yaprak döker.
Zorluk (Bakımı Kolay-Orta-Zor)
Kolay. Zararlı ve hastalık direnci çok yüksektir.
Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar
Doğu Anadolu: Türkiye'de en mutlu olacağı bölgedir. Erzurum, Kars, Ardahan gibi illerin dondurucu soğukları ona vız gelir.
İç Anadolu: Kış soğuklarına bayılır. Yaz kuraklığında düzenli sulama yapılması şarttır.
Karadeniz: Yüksek nem ve serin yayla havası sayesinde harika gelişim gösterir.
Marmara: Bursa, Bolu ve Trakya kesiminde başarılı sonuçlar verir.
Çoğaltma Yöntemleri
Yumuşak Odun Çeliği: Yaz başında alınan sürgünler köklendirme hormonuyla kolayca tutar.
Daldırma: Uzun dalların toprağa gömülmesiyle yeni köklü fidanlar elde edilir.
Ayırma: Yaşlı çalılarda kök boğazından ayırma yapılabilir.
BİTKİNİN BAKIMI İLE İLGİLİ TÜYOLAR
Çapraz Tozlaşma Şart: Bal yemişinden meyve alabilmek için aynı bahçeye farklı iki varyete (farklı türde iki fidan) dikilmelidir. Tek başına dikilirse çiçek açar ama meyve vermez.
Kuşlarla Yarış: Kuşlar bu meyveye bayılır. Hasat zamanı meyveleri korumak için file kullanmanız gerekebilir.
Hasat Zamanı: Meyveler maviye döndükten sonra hemen toplamayın; iç kısmının da morlaşması ve tatlanması için 1-2 hafta daha bekleyin.
KİŞİSEL NOTLARIM
Bal Yemişinde Tozlaşma: Neden İki Farklı Fidan?
Bal yemişi çiçekleri "bencil" değildir, aksine "sosyalleşmeyi" sever. Bitkinin biyolojik saati, akraba evliliğini önlemek için tasarlanmıştır.
1. Erkek-Dişi Ayrımı Var mı?
Hayır. Antep fıstığı veya Kivi gibi bitkilerde "Erkek fidan" ve "Dişi fidan" ayrıdır (Erkek meyve vermez). Bal yemişinde ise her iki fidan da dişidir ve her iki fidan da meyve verir. Sadece birbirlerinin polenine ihtiyaç duyarlar.
2. "Farklı Varyete" Ne Demek?
Bahçenize iki tane aynı isimli fidan (örneğin iki tane 'Aurora') dikerseniz meyve alamazsınız. Çünkü bunlar aslında birbirinin genetik kopyasıdır (klonudur). Bitki, gelen polenin kendi genetiğiyle aynı olduğunu anlar ve meyve bağlamaz.
Çözüm: Yan yana 'Aurora' ve 'Honeybee' gibi iki farklı genetik kimliğe sahip tür dikmelisiniz.
3. Arıların Rolü
Bal yemişi çiçekleri boru şeklindedir ve tozlaşma için mutlaka arıların (özellikle tüylü yabani arıların) bir fidandan poleni alıp diğerine taşıması gerekir.
EK NOT: Tozlaşma Kuralları
Çiçeklenme Zamanı Çakışmalı: İki farklı varyete seçerken, her ikisinin de aynı dönemde (erken, orta veya geç bahar) çiçek açtığından emin olunmalıdır. Biri Mart'ta diğeri Nisan'da çiçek açarsa birbirlerini tozlayamazlar.
Mesafe: Arıların rahatça gidip gelebilmesi için fidanlar arasında en fazla 15-20 metre mesafe olmalıdır. İdeal olanı yan yana veya çapraz dikimdir.
Oran: Genellikle 5 dişi bitkiye 1 tozlayıcı (farklı tür) yeterlidir ancak Bal yemişinde her iki tür de meyve verdiği için 1:1 oranında karışık dikim en yüksek verimi sağlar.
Editörün Notu: Bal yemişi yetiştiriciliğinde yapılan en büyük hata, "ben bir tane alıp deneyeyim" demektir. Tek başına dikilen Bal yemişi, size bolca yeşil yaprak ve güzel çiçek verir ama bir tek meyve bile vermez. Onları hep "çiftler" halinde düşünün!
Yorumlar