Paşa Bıyığı Ağacı Bakımı (Caesalpinia gilliesii)

Photo by Peter Chadzidocev

Bahçelerin Egzotik ve Mağrur Üyesi

Egzotik bir rüzgarı bahçenize taşımak istiyorsanız, doğru yerdesiniz. Botanik dünyasında Caesalpinia gilliesii (yeni adıyla Erythrostemon gilliesii) olarak bilinen Paşa Bıyığı, ana vatanı olan Güney Amerika’nın (özellikle Arjantin ve Uruguay) sıcak topraklarından tüm dünyaya yayılmış, dayanıklılığıyla şaşırtan bir çalıdır. Onu “Paşa Bıyığı” yapan ise, sarı çiçeklerinden dışarı doğru süzülen, adeta bir beyefendinin bıyıklarını andıran o uzun ve kıpkırmızı stamenleridir (erkek organlar).

​Peyzajda Kullanımı:

Paşa Bıyığı, peyzaj tasarımında “vurgu bitkisi” (accent plant) olarak rakipsizdir. Eğrelti otunu andıran narin, tüysü yaprak yapısı sayesinde bahçeye hafiflik ve derinlik katar. Özellikle modern-minimalist bahçelerde veya kurakçıl (xeriscaping) peyzaj düzenlemelerinde, taş bahçelerinin içinde heykelimsi duruşuyla kullanılır. Arkasına koyu yeşil bir fon (örneğin limoni servi veya şimşir) aldığında, o meşhur çiçekleri adeta bir havai fişek gibi parlar.

​Bitki Bakım Kartı

​Işık İsteği: Tam güneş aşığıdır. Çiçek veriminin yüksek olması ve formunun bozulmaması için günde en az 6-8 saat doğrudan güneş almalıdır. Yarı gölgede hayatta kalır ancak çiçeklenmesi azalır.

​Soğuğa Dayanıklılık: Şaşırtıcı bir şekilde -10°C ile -12°C derecelere kadar dayanabilir. Sert donlarda toprak üstü aksamı zarar görse de, kök sistemi korunduğu sürece baharda yeniden sürgün verir.

​Sıcağa Dayanıklılık: Çok yüksektir. 40°C – 45°C sıcaklıklarda, nemin düşük olduğu kavurucu günlerde bile neşesini kaybetmez.

​Toprak İsteği: En önemli kural: Drenaj. Su tutmayan, kumlu, fakir ve kireçli topraklarda bile mutlu olur. Ağır killi topraklardan hoşlanmaz, kök çürümesine yatkındır.

​Kök Yapısı: Yayılıcı ve güçlü bir kazık kök sistemine sahiptir. Bu sayede derinlerdeki suya ulaşabilir, kuraklığa meydan okur.

​Boy-En: Uygun koşullarda boyu 3 metreye, eni ise 2 metreye kadar ulaşabilir. Budama ile daha toplu bir çalı veya küçük bir ağaççık formu verilebilir.

​Sulama: İlk dikildiği yıl düzenli sulama ister. Yerine alıştıktan sonra ise tam bir kuraklık savaşçısıdır. Yazın on günde bir derin sulama yapılması yeterlidir. Saksıda bakılıyorsa toprak tamamen kurumadan su verilmemelidir.

​Bölge Uyumu: Türkiye’de Ege, Akdeniz ve Marmara kıyı şeridi için kusursuzdur. İç Anadolu’nun korunaklı (duvar önü gibi) bölgelerinde de yetişebilir.

​Ömrü: Çok yıllık, odunsu bir çalıdır.

​Çiçek Rengi: Parlak sarı taç yapraklar ve içinden çıkan uzun, gösterişli kırmızı bıyıklar (stamenler).

​Çiçeklenme Dönemi: Yaz başından (Haziran) sonbahar ortasına (Ekim) kadar aralıklarla çiçek açmaya devam eder.

​Yaprak Durumu: Kışın yaprak döker. Sıcak bölgelerde yarı her dem yeşil kalabilir.

​Zorluk: Bakımı Kolaydır. İhmal edilmeye gelmeyen tek şeyi güneş ve drenajdır.

Photo by Javier Martin

Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar

​Ege ve Akdeniz: Bu bölgeler Paşa Bıyığı’nın “mutluluk bölgesidir”. Özel bir koruma gerektirmez. Sadece yazın aşırı susuz bırakmamak, çiçek süresini uzatacaktır.

​Marmara: İstanbul ve çevresinde rüzgardan korunaklı, güney cepheler tercih edilmelidir. Ağır kışlarda genç fidelerin gövdesi sarılabilir.

​İç Anadolu: Kışın kök bölgesine malçlama (saman veya yaprak serimi) yapılmalıdır. Bitki kışın kurusa bile baharda dipten taze sürgünler verecektir.

​Karadeniz: Yüksek nemden ziyade, aşırı yağış ve drenaj sorunu bitkiyi yorabilir. Dikim çukuruna mutlaka bolca dere kumu ve çakıl eklenmelidir.

​Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Güneydoğu’nun kuru sıcağını çok sever. Ancak Doğu Anadolu’nun sert kışlarında (kışın -15°C altı) dış mekanda hayatta kalması zordur; büyük saksılarda bakılıp kışın içeri alınmalıdır.

​Çoğaltma Yöntemleri

​Tohum ile Çoğaltma: En yaygın yöntemdir. Sonbaharda oluşan fasulye benzeri kapsüller kuruyunca tohumlar toplanır. Tohum kabuğu çok sert olduğu için ekimden önce 24 saat ılık suda bekletilmeli veya hafifçe zımparalanmalıdır (skarfikasyon). Baharda ekilen tohumlar hızla çimlenir.

​Yarı Odunsu Çelikleme: Yaz sonunda, o yılın sürgünlerinden alınan 10-15 cm’lik çelikler, köklendirme hormonu kullanılarak nemli perlit veya kum karışımında köklendirilebilir.

​Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar

​Budama Sanatı: Çiçeklenme bittikten sonra hafif bir budama yapmak, bitkinin bir sonraki yıla daha formlu ve bol çiçekli girmesini sağlar.

​Gübreleme: Çok fazla gübre istemez. Fazla azot, çiçeği azaltıp sadece yaprak gelişimini artırır. Bahar başında verilen bir miktar kompost veya yavaş salınımlı gübre yeterlidir.

​Dikkat: Tohumları ve kapsülleri yenmemelidir, toksik özellik gösterebilir; evcil hayvanlar ve çocuklardan uzak tutulması tavsiye edilir.

​KİŞİSEL NOTLARIM

Azot bağlayıcı, son derece kanaatkar bir bitkidir. Yaprakları ve tohumları akasyaya benzer. Yazın bol bol çiçek açar. Güzel bir süs bitkisidir. Kelebek ve arıları cezbeden nektarı vardır.

​Hatırlatıcı Not: Paşa Bıyığı sabırlı bir bitkidir. İlk yıl yerleşene kadar ilgi bekler, ancak kök saldıktan sonra bahçenizin en az zahmetli ve en gösterişli üyesi olur. Sende deneyimlerini yorumlara yazabilirsin...