Sorgum Bitkisi Yetiştirmesi ve Özellikleri
Sorgum ve mısır, özellikle hayvancılıkta silaj yapımı için birbirine en güçlü alternatif olan iki üründür. Ancak yetiştirilme koşulları ve içerikleri bakımından belirgin farkları vardır.
İşte bu iki bitkinin kapsamlı karşılaştırması:
1. Su Tüketimi Karşılaştırması
Sorgum, "kurakçıl bir bitki" olarak bilinir ve su stresine karşı mısırdan çok daha dayanıklıdır.
Verimlilik: Sorgum, 1 kg kuru madde üretmek için mısıra göre yaklaşık %30-%50 daha az su harcar.
Dormansi (Uyku Hali) Özelliği: Kuraklık anında sorgum gelişimini durdurup bekleyebilirken, mısır bu durumda strese girer ve verim kaybı yaşar.
Kök Yapısı: Sorgumun kök sistemi mısıra göre daha derin ve yaygındır, bu da toprağın derinlerindeki nemden faydalanmasını sağlar.
2. Besin Değeri Karşılaştırması
Mısır, silajın "altın standardı" kabul edilse de sorgumun yeni çeşitleri bu arayı kapatmaktadır.
Enerji ve Nişasta: Mısır silajı, yüksek tane oranı nedeniyle genellikle daha yüksek nişasta ve enerji içerir.
Protein: Sorgumun protein oranı genellikle mısıra benzer veya mısırdan bir miktar daha yüksektir (ancak bu, hasat zamanına göre değişir).
Sindirilebilirlik: Mısır silajının sindirilebilirliği genellikle daha yüksektir. Ancak BMR (Brown Midrib) tipi sorgum çeşitleri, düşük lignin içeriği sayesinde mısırın sindirilebilirliğine çok yaklaşır.
3. Sorgumdan Silaj Yapılır mı?
Evet, sorgumdan çok kaliteli silaj yapılır. Hatta mısırın yetişemediği veya suyun kısıtlı olduğu bölgelerde en iyi silaj alternatifidir.
Sorgum Silajının Avantajları:
Maliyet: Tohum ve su maliyeti mısıra göre çok daha düşüktür.
İkinci Ürün: Kısa sürede yetiştiği için ikinci ürün olarak ekilmeye çok uygundur.
Boy ve Verim: Bazı şeker sorgumu çeşitleri 4-5 metre boya ulaşarak çok yüksek yeşil aksam verimi sağlayabilir.
Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Nokta: Prusik Asit
Sorgum bitkisi çok gençken veya kuraklık stresi yaşadığında Prusik Asit (HCN) içerebilir. Bu asit hayvanlar için zehirlidir. Ancak:
Bitki en az 60-80 cm boya ulaştığında bu risk azalır.
Silaj yapım süreci (fermantasyon), prusik asidi etkisiz hale getirir. Bu yüzden sorgumu silaj yaparak yedirmek, taze yedirmekten çok daha güvenlidir.
Kuru ot olarak beslemek prusik asit riskini sıfırlar.
Özetle: Eğer arazinizde su kısıtı varsa veya toprak yapınız zayıfsa, sorgum sizin için mısırdan daha karlı ve sürdürülebilir bir seçenektir.
Şu an Türkiye'deki durum özetle şöyledir:
1. Nerelerde Ekiliyor?
Sorgum ve "Sorgum-Sudan Otu Melezi" Türkiye'nin dört bir yanında, özellikle hayvancılığın yoğun olduğu ve suyun kısıtlı olduğu bölgelerde tercih ediliyor:
Ege ve Akdeniz: Aydın, İzmir ve Antalya gibi illerde mısıra alternatif olarak ciddi ekim alanları oluştu. Aydın'da son yıllarda %75 hibeli tohum dağıtımlarıyla geniş alanlarda (binlerce dekar) ekim yapıldı.
İç ve Doğu Anadolu: Tokat, Amasya, Çorum, Elazığ ve Erzincan gibi illerde hem ana ürün hem de ikinci ürün olarak ekiliyor.
Güneydoğu: Sıcağa en dayanıklı bitkilerden biri olduğu için bu bölgede ikinci ürün olarak çok başarılı sonuçlar veriyor.
Karadeniz: Samsun gibi illerde silajlık mısırın yanına alternatif olarak girmeye başladı.
2. Neden Tercih Ediyorlar?
Türkiye'deki çiftçilerin sorguma yönelmesinin 3 ana sebebi var:
Düşük Su Maliyeti: Mısırın suya en çok ihtiyaç duyduğu Temmuz-Ağustos sıcaklarında sorgum çok daha az suyla (veya sadece can suyuyla) ayakta kalabiliyor.
Devlet Desteği: Bakanlık, "Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi" (TAKE) projesi kapsamında birçok ilde tohumun %75'ini hibe olarak veriyor.
Çoklu Biçim: Mısır bir kez biçilirken, Sorgum-Sudan otu melezi bir sezonda boyuna göre 2-3 kez biçilebiliyor (otlatma veya yeşil ot için).
3. Silaj Verimi Nasıl?
Türkiye'deki denemelerde ve çiftçi şartlarında dekardan ortalama 5 ile 8 ton arasında silaj verimi alındığı raporlanıyor. Bu rakam mısırla yarışır düzeydedir.
Önemli Bir Not:
Eğer ekmeyi düşünüyorsanız, Türkiye'de iki tip sorgum yaygındır:
Sadece Silajlık Sorgum: Tek seferde biçilir, mısır gibi uzun boy yapar ve yüksek enerji verir.
Sorgum-Sudan Otu Melezi: Genelde daha ince gövdeli olup, defalarca biçilmeye (otlatmaya veya balyaya) daha uygundur.
Yorumlar