Yer Elması Bakımı, Yetiştirmesi ve Özellikleri
Güncelleme tarihi: 24 Şub
Toprağın Altındaki Hazine: Yer Elması
Latince ismi Helianthus tuberosus olan bu bitki, Kuzey Amerika kökenli, çok yıllık bir doğa harikasıdır. "Yer elması" denmesine rağmen ne elmayla ne de patatesle akrabadır; aslında ayçiçeğinin yumru yapan bir türüdür. Karakteristik olarak, nişasta yerine inülin (diyabet dostu bir lif) depolamasıyla bilinir.
Peyzajda Kullanımı: Bahçenizin arka planında veya sınır hatlarında mükemmel bir "canlı çit" görevi görür. 2-3 metreye kadar boylanabilen yapısı ve yaz sonunda açan sarı çiçekleriyle hem görsel bir şölen sunar hem de rüzgar kesici olarak işlev görür. Ancak dikkat; istilacı bir türdür, ektiğiniz alanı hızla sahiplenir!
Yer Elması Bakım Detayları
Işık İsteği
Tam güneş alan yerleri çok sever ancak yarı gölge alanlarda da (verimi biraz düşse de) rahatlıkla gelişebilir.
Soğuğa Dayanıklılık
Oldukça dayanıklıdır. Yumruları toprak altında -30°C'ye kadar olan aşırı soğuklara bile dayanabilir. Kışı toprakta geçirmesi lezzetini artırır.
Sıcağa Dayanıklılık
Sıcak havaya karşı toleransı yüksektir (40°C ve üzeri). Ancak aşırı kurak yazlarda verim için sulama ister.
Toprak İsteği
Toprak konusunda hiç seçici değildir. Fakir topraklarda bile yetişir. Ancak en iyi yumru verimini gevşek, kumlu ve drenajı iyi topraklarda verir. Ağır killi topraklarda hasat zorlaşabilir.
Kök Yapısı
Yumru kök yapısına sahiptir. Toprak altında patatese benzeyen ancak daha boğumlu, besin değeri yüksek yumrular oluşturur.
Boy - En
Boyu 200 cm - 300 cm'ye kadar çıkabilir. Enine yayılımı ise kök sürgünleri nedeniyle kontrol edilmezse sınırsız olabilir.
Sulama
Kuraklığa oldukça dayanıklıdır. Ancak yumruların dolgun ve verimli olması için yaz aylarında haftada 1-2 kez derinlemesine sulanması önerilir.
Bölge Uyumu
Türkiye'nin tüm bölgelerine (en soğuk Doğu Anadolu'dan en sıcak Güneydoğu'ya kadar) tam uyum sağlar.
Ömrü
Çok yıllık (perennial). Bir kez ektiğinizde, toprakta kalan küçük bir yumru parçası bile ertesi yıl yeniden filizlenir.
Çiçek Rengi
Parlak sarı, küçük ayçiçeklerine benzeyen çiçekler açar.
Çiçeklenme Dönemi
Yaz sonu ve sonbahar başı (Ağustos - Ekim arası).
Yaprak Durumu
Sert tüylü, mızrak şeklinde yeşil yapraklara sahiptir. Kışın toprak üstü aksamı tamamen kurur (Döker).
Zorluk
Çok Kolay. Hatta "yetiştirmesi değil, durdurması zordur" denilebilir.
Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar
İç ve Doğu Anadolu: En sevdiği bölgelerdir. Kışın toprağın donması yumruların şekerlenmesini ve daha lezzetli olmasını sağlar. Hasat tüm kış boyunca parça parça yapılabilir.
Ege ve Akdeniz: Çok sıcaklarda bitki hızla boylanır. Toprağın çok kurumaması için malçlama (toprak yüzeyini örtme) yapılması verimi artırır.
Marmara ve Karadeniz: Nemli toprakları sever. Ancak aşırı su birikintisi olan taban arazilerde yumruların çürümemesi için yüksek yastıklara ekim yapılmalıdır.
Çoğaltma Yöntemleri
Yer elması neredeyse tamamen yumru ile (veya yumru parçasıyla) çoğaltılır:
Zamanlama: İlkbahar başında (Mart-Nisan) toprak ısınmaya başladığında ekilir.
Yumru Seçimi: Üzerinde "göz" bulunan sağlıklı yumrular seçilir. Büyük yumrular bölünerek de ekilebilir (her parçada en az 2 göz olmalı).
Ekim Derinliği: Yaklaşık 10-15 cm derine, 30-40 cm ara ile ekilir.
Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar
İstilayı Durdurun: Bahçenin her yerine yayılmasını istemiyorsanız, yer elmasını büyük saksılarda veya toprağa gömdüğünüz geniş sınırlandırıcılar içinde yetiştirin.
Çiçekleri Budama: Eğer amacınız sadece büyük yumrular elde etmekse, bitki çiçek açmaya başladığında çiçekleri kopararak enerjinin köklere gitmesini sağlayabilirsiniz.
Hasat Zamanı: En iyi hasat zamanı ilk donlardan sonradır. Toprak üstü kısmı tamamen kuruduğunda yumrular en besleyici haline ulaşır.
Editörün Notu: Yer elması hasat edildikten sonra çok çabuk su kaybeder ve pörsür. Bu yüzden ihtiyacınız olduğu kadarını topraktan taze taze çıkarmanız en iyisidir; toprak onu buzdolabından daha iyi korur!
Yorumlar