Kayısı Bakımı ve Yetiştirmesi
- Athena
- 15 Şub
- 3 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 24 Şub
Güneşin Altın Çocuğu: Kayısı
Latince ismi Prunus armeniaca olan kayısı, ismindeki "Ermenistan" vurgusuna rağmen aslında Orta Asya ve Çin kökenli bir meyvedir. İpek Yolu üzerinden dünyaya yayılan bu ağaç, Türkiye'nin (özellikle Malatya ve Iğdır) simgesi haline gelmiştir. Kadifemsi dokusu, dengeli şeker-asit oranı ve eşsiz aromasıyla hem sofralık hem de kurutmalık olarak dünyanın en değerli meyvelerinden biridir.
Peyzajda Kullanımı: Kayısı ağacı, geniş ve yayvan tacıyla harika bir gölge ağacıdır. İlkbaharda şeftaliden biraz daha önce açan bembeyaz (bazen çok açık pembe) çiçekleri, bahçeye kar yağmış gibi bir görüntü verir. Yaz ortasında ise dallardan sarkan turuncu meyveleriyle doğal bir dekorasyon oluşturur.
Kayısı Bakım Detayları
Işık İsteği
Tam güneş aşığıdır. Meyvelerin şekerlenmesi, aromanın oturması ve ağacın mantari hastalıklardan korunması için bol güneş ve hava sirkülasyonu şarttır.
Soğuğa Dayanıklılık
Ağaç gövdesi kışın -25°C'ye kadar dayanabilir. Ancak kayısı "erken uyanan" bir ağaçtır; çiçekleri -2°C altındaki ilkbahar geç donlarından çok çabuk etkilenir ve meyve verimi düşebilir.
Sıcağa Dayanıklılık
Sıcak ve kuru yazları çok sever. Nemli sıcaklardan ziyade, kuru sıcağa uyumu çok daha yüksektir. 40°C üzerine rahatlıkla dayanır.
Toprak İsteği
Kireçli, tınlı-kumlu, derin ve geçirgen toprakları sever. Şeftaliye göre kirece daha dayanıklıdır. Ağır ve taban suyu yüksek topraklardan nefret eder; kökleri hızla çürür.
Kök Yapısı
Derine inebilen, güçlü bir kazık kök sistemine sahiptir. Bu sayede kuraklığa karşı şeftaliden daha dirençlidir.
Boy - En
Budama ve anaca bağlı olarak 5-8 metre boya ve genişliğe ulaşabilir. Yayvan bir taç yapısı vardır.
Sulama
Genç fidanlar düzenli su ister. Yetişkin ağaçlar kuraklığa dirençli olsa da, meyve dolum döneminde (Mayıs-Haziran) yapılacak düzenli sulama meyve kalitesini doğrudan etkiler. Hasada yakın su azaltılmalıdır.
Bölge Uyumu
Türkiye'de en iyi verimi İç Anadolu, Doğu Anadolu (geçit bölgeleri) ve Güneydoğu Anadolu'da verir. Malatya bu bitki için dünyadaki en ideal ekolojiye sahiptir.
Ömrü
Çok yıllık. İyi bakıldığında 40-60 yıl yaşayabilir. Şeftaliden çok daha uzun ömürlüdür.
Çiçek Rengi
Saf beyaz veya çok uçuk pembe.
Çiçeklenme Dönemi
Erken bahar (Şubat sonu - Mart). Genellikle bahçenin ilk uyanan ağacıdır.
Yaprak Durumu
Kışın yaprak döker. Geniş, kalp şeklinde ve ucu sivri yeşil yaprakları vardır.
Zorluk
Orta. İlkbahar donlarından korumak ve doğru budamayı yapmak temel zorluklarıdır.
Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar
Doğu Anadolu (Malatya-Elazığ): Dünyanın kayısı merkezidir. Kuru havası meyvenin şeker oranını ve kurutma kalitesini zirveye taşır. "Monilya" (çiçek monilyası) hastalığına karşı çiçeklenme döneminde ilaçlama kritiktir.
Ege ve Akdeniz: Sahil şeridinde erkenci (sofralık) çeşitler yetişir. Ancak kışın yeterli soğuklama alamazsa çiçek dökümü yapabilir. Sahil bölgelerinde "Turfanda" yetiştiriciliği yaygındır.
İç Anadolu: İlkbahar geç donları en büyük risktir. Çukur bölgelere değil, hava akımı olan yamaçlara dikilmelidir.
Karadeniz: Yüksek nem ve yağış kayısı için zordur. Meyvelerde çillenme ve çürüme yapabilir. Çok iyi drenajlı ve rüzgar alan yüksek kesimler tercih edilmelidir.
Çoğaltma Yöntemleri
Kayısı genellikle aşılama ile çoğaltılır:
Tohum (Zerdali): Yabani kayısı olan "Zerdali" çekirdekleri ekilerek anaç elde edilir. Zerdali anacı, hastalıklara ve kirece çok daha dayanıklıdır.
Aşılama: Zerdali çöğürleri üzerine istenilen cins (Şekerpare, Hacıhaliloğlu, Kabaaşı vb.) yaz sonu "Durgun Göz Aşısı" ile aşılanır.
Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar
Budama Stratejisi: Kayısı ağacı güneş ışığını tacın iç kısımlarına almalıdır. "Modifiye Lider" veya "Goble" sistemiyle budanarak iç kısımların meyve vermesi sağlanır.
Sakızlanma: Ağaç stres altındaysa veya yaralanmışsa gövdesinden reçine (sakız) çıkarır. Bu durum genellikle yanlış budama veya mantar habercisidir; yara yerleri aşı macunu ile kapatılmalıdır.
Hasat Hassasiyeti: Sofralık kayısı tam renk aldığında, kurutmalık kayısı ise hafif yumuşayıp "bal dökme" aşamasına geldiğinde elle (veya silkeleyerek) toplanır.
Editörün Notu: Kayısı ağacı budanırken büyük dalların kesilmesinden hoşlanmaz; büyük yaralar zor kapanır. Bu yüzden budamayı ağaç gençken form vererek bitirmek uzun vadede en sağlıklısıdır.
Yorumlar