Domates Bakımı ve Özellikleri
- Athena
- 15 Şub
- 3 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 3 gün önce
Bahçelerin Kırmızı Kalbi: Domates (Solanum lycopersicum)
GİRİŞ
Botanik dünyasında Solanum lycopersicum olarak adlandırılan domates, aslında itüzümü ailesinin (Solanaceae) en meşhur üyesidir. Anavatanı Güney ve Orta Amerika’nın güneşli yamaçlarıdır. İlk keşfedildiğinde "zehirli" sanılıp sadece süs bitkisi olarak yetiştirilse de, bugün mutfakların vazgeçilmezidir. Çeri (cherry), salkım, pembe tarla domatesi veya etli sosluk gibi yüzlerce çeşidiyle her damak tadına hitap eder.
Peyzajda ve Bahçede Kullanımı: Domates sadece bir gıda değil, doğru desteklerle (kafes veya sırık) dikey bahçecilikte estetik bir unsurdur. Permakültürde "kadife çiçeği" (marigold) ve "fesleğen" ile yan yana dikilerek (arkadaş bitkiler) hem zararlılardan korunur hem de bahçede müthiş bir koku ve renk cümbüşü yaratır.
BAKIM REHBERİ
Işık İsteği
Tam güneş. Domates bir güneş fabrikasıdır; lezzetli ve sulu meyveler için günde en az 6-8 saat kesintisiz güneş şarttır.
Soğuğa Dayanıklılık
Hassastır. +10°C'nin altındaki sıcaklıklarda gelişimi durur. 0°C ve altındaki don olaylarında bitki tamamen ölür.
Sıcağa Dayanıklılık
Yüksektir ancak +35°C'nin üzerindeki ekstrem sıcaklarda polenler kuruduğu için bitki meyve bağlamayı durdurabilir (çiçek döker).
Toprak İsteği
Besin maddelerince zengin, organik madde miktarı yüksek (kompost destekli), süzek ve hafif asidik (pH 6.0-6.8) toprakları sever. Ağır killi topraklarda kök hastalıkları riski artar.
Kök Yapısı
Genellikle saçak köklüdür. Ancak tohumdan direkt yerine ekildiğinde güçlü bir ana kazık kök de geliştirebilir. Gövdesinden toprağa değen her yerden yeni kökler (adventif kökler) çıkarma yeteneğine sahiptir.
Boy-En (En Fazla)
Çeşidine göre değişir. Oturak (determinate) türler 60-90 cm'de kalırken, Sırık (indeterminate) türler destekle 2-3 metreye kadar boylanabilir.
Sulama
Düzenli ve dipten sulama ister. Toprak kurumaya yakınken sulanmalıdır. Yapraklara su değdirilmemesi mantar hastalıklarını önlemek için kritiktir. Düzensiz sulama (bir kurutup bir çok sulama) meyvelerde çatlamaya neden olur.
Bölge Uyumu (Türkiye Bazlı)
Tüm Türkiye’de yaz aylarında yetiştirilebilir. Ancak üretim takvimi bölgelere göre değişir.
Ömrü
Genetik olarak çok yıllık olsa da, soğuğa dayanamadığı için tarımsal olarak tek yıllık muamele görür.
Çiçek Rengi
Parlak sarı, küçük yıldız şeklinde çiçekleri vardır.
Çiçeklenme Dönemi
Fide dikiminden yaklaşık 4-6 hafta sonra başlar ve sezon boyu devam eder.
Yaprak Durumu
Kışın ölür. Karakteristik tüylü ve kendine has kokulu yapraklara sahiptir.
Zorluk
Orta. İlgi, doğru sulama ve hastalık takibi ister.
TÜRKİYE COĞRAFYASI ÖZEL NOTLARI
Ege ve Akdeniz: Türkiye'nin domates deposudur. Şubat sonu/Mart başı açık sahaya dikim yapılabilir. Yaz sonu aşırı sıcaklarda gölgeleme filesi verimi artırır.
Marmara: Nemli havası nedeniyle "Mildiyö" (mantar) hastalığına dikkat edilmelidir. Havalanmanın iyi olduğu rüzgarlı alanlar seçilmelidir.
İç Anadolu: Dikim için mutlaka Mayıs ortası (don riski bitimi) beklenmelidir. Gündüz-gece sıcaklık farkı domatesin şeker oranını artırarak çok lezzetli olmasını sağlar.
Karadeniz: Yağışın çok olduğu bölgelerde üstü kapalı (sera veya sundurma altı) yetiştiricilik, meyvelerin çürümemesi için daha güvenlidir.
Doğu Anadolu: Kısa ve sıcak geçen yaz sezonuna uygun "erken gelişen" (early bird) çeşitler tercih edilmelidir.
ÇOĞALTMA YÖNTEMLERİ
Tohumla Çoğaltma: En yaygın yöntemdir. İlkbahar donlarından 6-8 hafta önce kapalı mekanda viyollere ekilerek fide yapılır.
Koltuk Alma (Çelikleme): Sırık domateslerin yaprak koltuklarından çıkan sürgünler (koltuklar) koparılıp suya konursa birkaç günde köklenir. Bu, mevsim içinde yeni fideler elde etmenin en hızlı yoludur.
BİTKİNİN BAKIMI İLE İLGİLİ TÜYOLAR
Kalsiyum Eksikliği: Meyvelerin altı siyahlaşıp çürüyorsa (çiçek burnu çürüklüğü), bu toprakta kalsiyum eksikliği veya düzensiz sulama işaretidir. Yumurta kabuklarını ezip toprağa karıştırmak uzun vadeli bir çözümdür.
Derin Dikim: Domates fidelerini dikerken gövdesinin bir kısmını (alt yaprakları kopararak) toprağa gömün. Gömülen gövdeden ekstra kökler fışkıracak, bu da bitkiyi çok daha güçlü yapacaktır.
Koltuk Alma: Sırık domateslerde ana gövde ve yaprak arasından çıkan küçük sürgünleri koparın. Bu, enerjinin gereksiz yaprağa değil, meyveye gitmesini sağlar.
Hatırlatıcı Not: Domatesin yanına asla patates dikme (hastalıkları birbirine bulaştırırlar), ama bolca fesleğen/reyhan dik; hem tadını güzelleştirir hem de zararlıları kaçırır!
Yorumlar