Arama Yap

https://www.geograph.org.uk/profile/8569 Doğanın Mütevazı Savaşçısı ​ Botanik dünyasında Achillea millefolium  olarak bilinen Civanperçemi, ismini antik kahraman Akhilleus’tan alır; efsaneye göre Akhilleus, askerlerinin yaralarını bu bitkiyle iyileştirmiştir. Kuzey Yarımküre’nin ılıman bölgelerine özgü olan bu bitki, binlerce yıldır hem tıbbi hem de estetik değeriyle baş tacı edilmektedir. ​ Doğada genellikle beyaz ve krem tonlarında karşımıza çıksa da, kültivarları sayesinde bahçelerimizi sarı, canlı kırmızı, somon ve terakota renkleriyle donatabiliriz. Karakteristik olarak, adeta bir danteli andıran parçalı yaprak yapısı (isminin anlamı olan "bin yapraklı" buradan gelir) ve şemsiye formundaki çiçek kurullarıyla dikkat çeker. ​ Peyzajda Kullanımı:  Civanperçemi, modern peyzajın "zahmetsiz güzellik" anlayışına mükemmel uyum sağlar. Xeriscape (kurakçıl peyzaj) düzenlemelerinin vazgeçilmezidir. Doğal bahçe tasarımlarında, kaya bahçelerinde veya sınır bitkisi olarak kullanıldığında hem dikey formuyla hareket katar hem de polen taşıyıcıları (kelebekler ve arılar) bahçenize davet eder. Kır bahçesi havası yaratmak istiyorsanız, onu maviselvi veya lavantalarla kombinlemek görsel bir şölen sunacaktır. ​A'dan Z'ye Bakım Rehberi ​ Işık İsteği Civanperçemi tam bir güneş aşığıdır. Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş ışığı almalıdır. Yarı gölge alanlarda formu bozulabilir, boyu gereğinden fazla uzayarak "yere yatma" yapabilir. ​ Soğuğa Dayanıklılık Oldukça dirençlidir. -35°C derecelere kadar olan sert kış koşullarına dayanabilir. Don olaylarından sonra baharda hızla köklerinden sürgün verir. ​ Sıcağa Dayanıklılık Yüksek sıcaklıklara karşı toleransı mükemmeldir. +40°C üzerindeki kavurucu yaz sıcaklarında bile, düzenli sulama desteğiyle formunu korur. ​ Toprak İsteği Seçici değildir ama "fakir" toprakları sever. Çok zengin, aşırı gübreli topraklar bitkinin ömrünü kısaltır ve yapraklarını aşırı büyütüp çiçeklenmesini azaltır. En önemli kriter iyi drena jdır . Islak ayakları (su biriken toprakları) sevmez. ​ Kök Yapısı Saçak kök  yapısına sahiptir ancak aynı zamanda rizomlarla (yeraltı gövdeleriyle) yayılma eğilimi gösterir. Bu özelliği sayesinde erozyon kontrolünde de tercih edilir. ​ Boy - En Türüne göre değişmekle birlikte maksimum 60-90 cm boya  ve 40-60 cm genişliğe  ulaşabilir. ​ Sulama Kuraklığa çok dayanıklıdır. Yeni dikildiğinde toprak nemli tutulmalı, ancak bitki yerleştikten sonra sadece toprak tamamen kuruduğunda sulanmalıdır. Aşırı sulama kök çürüklüğüne neden olur. ​ Bölge Uyumu Türkiye'nin hemen hemen her bölgesinde (7 coğrafi bölge dahil) yetişmeye uygundur. ​ Ömrü Çok yıllık (Perennial) bir bitkidir. Doğru bakımla yıllarca aynı yerde yaşamaya devam eder. ​ Çiçek Rengi Beyaz, sarı, pembe, kırmızı, turuncu ve bu renklerin pastel tonları. ​ Çiçeklenme Dönemi Haziran ayında başlar, budama yapılırsa Eylül sonuna kadar devam edebilir. ​ Yaprak Durumu Genellikle kışın toprak üstü kısımları ölür (döker), ancak ılıman iklimlerde dipte rozet formunda yeşil kalabilir. Baharda kökten tekrar yeşerir. ​ Zorluk Derecesi Kolay.  Bahçeciliğe yeni başlayanlar için en ideal bitkilerden biridir. KENPEI's photo ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​ Ege ve Akdeniz:  Yaz kuraklığına en dayanıklı türdür. Ancak aşırı nemli sahil şeritlerinde "külleme" hastalığına karşı bitki aralıkları geniş tutulmalıdır. ​ Marmara:  Geçiş iklimine uyumu yüksektir. Kışın su birikintisi olan ağır killi topraklardan kaçınılmalı, drenaj artırılmalıdır. ​ İç Anadolu:  Bu bölgenin bozkır iklimine en çok yakışan bitkidir. Gece-gündüz sıcaklık farkı bitkinin renklerini daha canlı kılar. ​ Karadeniz:  Yağışın çok yoğun olduğu yerlerde mutlaka süzek (kumlu) toprakla desteklenmeli, drenaj kanalları açılmalıdır. Aşırı yağış çiçek ömrünü kısaltabilir. ​ Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Soğuk kışlara dayanıklılığı sayesinde Doğu Anadolu'da güvenle dikilebilir. Güneydoğu'da ise yaz sulaması akşam saatlerinde yapılmalıdır. ​Çoğaltma Yöntemleri ​ Kökten Ayırma (Bölme):  En garantili yöntemdir. 2-3 yılda bir ilkbahar başında veya sonbaharda kök topu çıkarılarak keskin bir bıçakla parçalara ayrılır ve yeniden dikilir. ​ Tohum ile Üretim:  İlkbaharda tohumlar yüzeye ekilir (ışığa ihtiyaç duyarlar, üzerini kapatmayın). 10-14 günde çimlenirler. ​ Çelikleme:  Yaz başında henüz çiçeklenmemiş taze sürgünlerden alınan çelikler, nemli bir üretim ortamında kolayca köklenir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Rudolphous ​ Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​ Deadheading (Baş Alma):  Geçen çiçekleri sapıyla birlikte budarsanız, bitki enerjisini tohum yapmaya değil, yeni çiçekler açmaya harcar. ​ Yayılmacı Karakter:  Eğer kontrolsüz büyümesini istemiyorsanız, köklerini sınırlayan saksı içi gömme yöntemini deneyebilirsiniz. ​ Destek:  Çok uzun boylu hibrit türler rüzgarda yatabilir. Bu durumda ince bambu çubuklarla destekleyebilirsiniz. ​ ​KİŞİSEL NOTLARIM ​Tam bir savaşçıdır. Ekstrem koşullara tam dayanıklıdır. Çok sıcak yada çok soğukta rahatsız olmaz. Bahar sonuna doğru tarla kenarları ve boş arazileri kaplar ama tohum verdikten sonra kurak alanlardan kaybolur. Bahçe için farklı renk ve çeşitte olanları var. Solan çiçeklerini alıp arada sularsanız kışa kadar açmaya devam eder. Arılar ve kelebeklerde çiçeklerine bayılırlar.

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Smailtn Doğanın Aromatik Mucizesi ​Bahçenize veya balkonunuza adım attığınızda sizi karşılayan o keskin, ferahlatıcı koku... İşte o koku, binlerce yıldır hem şifa hem de lezzet kaynağı olan kekiğin imzasıdır. Botanik dünyasında Thymus vulgaris  olarak bilinen bu bitki, aslen güneşin eksik olmadığı Akdeniz havzasının yerlisidir. Sadece mutfakta değil, peyzaj tasarımında da gerçek bir "joker" oyuncudur. ​ Kekik, varyetesine göre gümüşi yeşilden parlak yeşile, hatta alacalı sarı tonlarına kadar geniş bir renk yelpazesi sunar. Karakteristik olarak her dem yeşil kalan, odunsu gövdeli ve yayılıcı bir çalı formundadır. ​ Peyzajda Kullanımı:  Kekik, bahçenizde çok yönlü bir kahramandır. Kaya bahçelerinde taşların arasından süzülen doğal bir doku oluşturur. Yer örtücü türleri, üzerine basıldığında koku yayan "yaşayan bir halı" işlevi görür. Ayrıca düşük su isteği sayesinde Xeriscape (kurakçıl peyzaj) uygulamalarının vazgeçilmezidir. Bordürlerde veya saksı kombinasyonlarında doku zenginliği yaratmak için idealdir. ​Teknik Bakım Kartı ​ Işık İsteği:  Tam güneş sever. Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş ışığı, bitkinin aromasını ve yağ oranını en üst seviyeye çıkarır. ​ Soğuğa Dayanıklılık:  Yaklaşık -15°C ile -20°C derecelere kadar dayanabilir. Ancak sert donlarda kök bölgesinin korunması önemlidir. ​ Sıcağa Dayanıklılık:   +40°C ve üzeri sıcaklıklara oldukça dirençlidir; yüksek sıcaklık aromatik gücünü artırır. ​ Toprak İsteği:  Süzek (drenajı yüksek), kumlu, hafif kireçli ve fakir toprakları tercih eder. Islak ve ağır killi topraklardan nefret eder. ​ Kök Yapısı:   Saçak kök yapısına sahiptir. Bu sayede toprak yüzeyine yakın alanlarda hızla yayılabilir. ​ Boy-En:  Türüne göre değişmekle birlikte genellikle 15-30 cm boya, 40-50 cm ene ulaşabilir. ​ Sulama:   "Az ama öz" kuralı geçerlidir. Toprak tamamen kurumadan sulama yapmamalısınız. Aşırı sulama kök çürüklüğüne neden olur. ​ Bölge Uyumu:  Türkiye genelinde yetişmeye uygundur ancak kıyı şeridinde performansı zirve yapar. ​ Ömrü:  Çok yıllık bir bitkidir. Doğru budamayla uzun yıllar formunu korur. ​ Çiçek Rengi:  Beyaz, uçuk pembe veya lila tonlarında minik çiçekler açar. ​ Çiçeklenme Dönemi:  Bahar sonundan yaz ortasına kadar (Mayıs-Temmuz) çiçeklenir. ​ Yaprak Durumu:  Her dem yeşildir, kışın yaprak dökmez. ​ Zorluk:  Kolay. İhmal edilmeye dayanıklı, yeni başlayanlar için mükemmel bir bitkidir. ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​ Ege ve Akdeniz:   Kekiğin anavatanıdır. Burada ek bakım istemez, ancak yazın aşırı kurak dönemlerde akşamüstü hafif sulama bitkiyi ferahlatır. ​ Marmara:   Nemli havalarda bitkinin hava alması önemlidir. Mantar hastalıklarını önlemek için bitkileri çok sık dikmemeye özen gösterin. ​ İç Anadolu:   Kış soğuklarına dayanır ancak ilk dikildiği yıl kök çevresine malç (saman veya ağaç kabuğu) yaparak koruma sağlamak faydalıdır. ​ Karadeniz:  Yağışın çok olduğu bu bölgede en önemli konu drenajdır. Kekiği mutlaka yükseltilmiş yastıklara veya çok geçirgen saksı harçlarına dikmelisiniz. ​ Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Güneydoğu'nun kurak sıcağına bayılır. Doğu Anadolu'da ise kışın yoğun kar örtüsü altında kalması bitkiyi dondan korur ancak su birikintisi olmamasına dikkat edilmelidir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Globetrotter19 ​Çoğaltma Yöntemleri ​ Çelikleme (En Garanti Yol): İlkbahar veya sonbahar başında, odunsu olmayan genç sürgünlerden 10 cm'lik parçalar kesin. Alt yaprakları temizleyip nemli kumlu bir toprağa dikin. Birkaç haftada köklenecektir. ​ Ayırma:   Yaşlı ve yayılmış kökleri erken baharda nazikçe bölerek yeni alanlara dikebilirsiniz. ​ Tohum:   İlkbaharda yüzeye yakın ekim yapın. Çimlenme süreci biraz sabır isteyebilir (2-4 hafta). ​Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​ Altın Kural:  Kekiği ne kadar çok budarsanız o kadar gürleşir. Çiçeklenme bittikten sonra bitkiyi hafifçe tıraşlamak, odunlaşmasını geciktirir ve taze sürgün vermesini sağlar. Toprağına asla taze gübre vermeyin; kekik "aç" kalmayı sever, fazla azot aromayı azaltır.

https://www.flickr.com/people/26698606@N03 Kışın Gri Tonlarına Altın Dokunuş: ​Botanik dünyasında Jasminum nudiflorum  adıyla bilinen Sarı Yasemin, ana vatanı olan Çin’in yüksek yaylalarından bahçelerimize konuk olmuştur. Onu diğer yaseminlerden ayıran en karakteristik özelliği, "nudiflorum" yani "çıplak çiçekli" isminden gelir; kışın sonunda, bitki henüz tek bir yaprak bile çıkarmamışken çıplak dalları üzerinden sarı çiçeklerini fışkırtır. Genellikle kokusuzdur ancak görsel şöleni bu eksiğini fazlasıyla kapatır. ​ Peyzajda Kullanımı: Sarı Yasemin, peyzajda "örtücü" veya "sarkıcı" olarak eşsizdir. İstinat duvarlarından aşağı sarkıtıldığında altın bir şelale görüntüsü yaratır. Desteklendiğinde tırmanıcı bir form kazansa da, aslında kendi başına dik duramayan yayılıcı bir çalıdır. Kış bahçelerinde, diğer bitkiler henüz uykudayken renk arayanlar için ilk tercihtir. ​Bitki Bakım Kartı ​ Işık İsteği:   Tam güneş veya yarı gölge. En bol çiçeklenme için güneş şarttır, ancak kuzeye bakan nispeten az ışıklı cephelerde de hayatta kalabilen nadir bitkilerdendir. ​ Soğuğa Dayanıklılık:  Çok yüksektir. -15°C ile -20°C  derecelere kadar dayanır. Çiçekleri kar altındayken bile donmadan kalabilir. ​ Sıcağa Dayanıklılık:  Yüksektir. 35°C - 40°C  sıcaklıklara, düzenli sulama yapıldığı sürece rahatça göğüs gerer. ​ Toprak İsteği:  Toprak seçmez. İyi drenajlı olması kaydıyla her türlü bahçe toprağında, kireçli topraklarda ve hatta zayıf bünyeli topraklarda bile yetişir. ​ Kök Yapısı:   Saçak kök yapısına sahiptir. Dalları toprağa değdiği yerden köklenme eğilimindedir (daldırma yöntemiyle kendiliğinden çoğalır). ​ Boy-En:  Desteklenirse boyu 3-4 metreye  kadar çıkabilir. Kendi haline bırakılırsa yayılıcı bir formla 2-3 metre en yapabilir. ​ Sulama:  Genç bitkiler yerleşene kadar düzenli sulanmalıdır. Yerleştikten sonra orta derecede kuraklığa dayanıklıdır. Yazın toprağı tamamen kurutulmamalıdır. ​ Bölge Uyumu:  Türkiye’nin hemen hemen her bölgesine uyum sağlar. Sert karasal iklimden sahil şeridine kadar her yerde yetişebilir. ​ Ömrü:  Çok yıllık, odunsu bir çalıdır. ​ Çiçek Rengi:  Parlak sarı, yıldız şeklinde çiçekler. ​ Çiçeklenme Dönemi:  Kış sonu ve bahar başı ( Ocak - Mart ). İklimin yumuşak gittiği yıllarda Aralık ayında bile çiçeklenebilir. ​ Yaprak Durumu:   Kışın yaprak döker. Çiçekler yapraksız dallarda açar. Yazın ise koyu yeşil, küçük yapraklarla kaplanır. ​ Zorluk:   Bakımı Çok Kolaydır. Zararlılara karşı inanılmaz dirençlidir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:NoJin ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​ Ege ve Akdeniz:  Kışın çok erken çiçeklenir. Yaz sıcaklarında nemini koruması için malçlama yapılması önerilir. ​ Marmara:  En yaygın kullanıldığı bölgedir. Özellikle duvarların ve çitlerin kapatılmasında, kışın gri havasını dağıtmak için kullanılır. ​ İç Anadolu:  Karasal iklimin sert kışlarına en dayanıklı yasemin türüdür. Donlardan etkilenmez, güvenle bahçeye dikilebilir. ​ Karadeniz:   Yağışı ve nemi çok sever. Drenajı iyi bir yere dikildiğinde çok hızlı bir şekilde yayılım gösterir. ​ Doğu Anadolu:   Bölgedeki aşırı düşük sıcaklıklarda bile, kuytu ve rüzgardan korunaklı yerlere dikilirse kış sonunda çiçeklerini sergileyebilir. ​Çoğaltma Yöntemleri ​ Daldırma Yöntemi (En Kolay Yol): Bitkinin uzun bir dalını kesmeden toprağa eğin ve üzerine biraz toprak atıp bir taşla sabitleyin. O dal toprağa değdiği yerden kısa sürede köklenecektir. Köklenme olunca ana bitkiden ayırıp başka yere dikebilirsiniz. ​ Çelikleme:  Yaz sonunda alınan yarı odunsu çelikler kolayca köklenir. ​ Tohum:  Çok nadir tercih edilir çünkü vejetatif (dal/kök) üretim çok daha hızlı sonuç verir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Pancrat ​ Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​ Budama Zamanı:  En kritik nokta budamadır. Çiçeklenmesi biter bitmez (Bahar başında) budanmalıdır. Çünkü Sarı Yasemin, "eski sürgün" üzerinde çiçek açar. Yazın budarsanız, kışın açacak olan tomurcukları kesmiş olursunuz. ​ Destekleme:  Eğer duvarı tırmalamasını istiyorsanız, dalları bir tele veya kafese bağlamanız gerekir; kendi kendine tutunma özelliği yoktur. ​ Gençleştirme:  Yaşlı ve odunsu bir hal aldığında, çiçeklenme bittikten sonra bitkiyi sertçe budayarak (yerden 20-30 cm) taze sürgünler vermesini sağlayabilirsiniz. ​KİŞİSEL NOTLARIM Eğri dalları genelde duvarların üzerinden aşırılarak kullanılır. Bazen kapı girişlerine de sardırılır. Sarmaşık güllerine göre çiçeklenme süresi daha kısa olmakla birlikte baharın erken vakitlerinde sarı çiçekleri ile çevreye pozitif bir hava katar. ​ Hatırlatıcı Not:   Sarı Yasemin sessiz bir kahramandır; tüm kış uykuda görünen bahçeni, o kimsenin beklemediği anda uyandırır.

Photo by David J. Stang Modern Bahçelerin Mimari Tasarımı ​ Botanik dünyasında Phormium tenax olarak adlandırılan bu bitki, adından da anlaşılacağı üzere Yeni Zelanda’nın sarp kıyılarından ve sulak alanlarından dünyaya yayılmıştır. Yerli halk olan Maoriler tarafından yüzyıllarca dokumacılıkta kullanılan bu bitki, günümüzde peyzaj mimarlarının en sevdiği “form” bitkisidir. Kılıcı andıran sert, dik ve dimdik yukarı uzanan yapraklarıyla bahçeye anında dramatik bir hava katar. ​Peyzajda Kullanımı: Yeni Zelanda Keteni, peyzajda “odak noktası” (focal point) oluşturmak için kullanılır. Özellikle modern ve çağdaş bahçe tasarımlarında, beton veya antrasit gri saksılar içinde sergilendiğinde büyüleyici bir kontrast oluşturur. Bordürlerin arkasında yükseklik kazandırmak için veya çakıl bahçelerinde tropikal bir esinti yaratmak amacıyla tercih edilir. Yaprak renklerindeki çeşitlilik (bronz, mor, çizgili sarı) sayesinde kışın bile bahçenizin renkli kalmasını sağlar. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Daderot ​ Bitki Bakım Kartı ​Işık İsteği: Tam güneşten yarı gölgeye kadar geniş bir yelpazede uyum sağlar. Renkli ve alacalı çeşitlerin renklerini koruması için güneş şarttır. ​Soğuğa Dayanıklılık: Türüne göre değişmekle birlikte genellikle -7°C ile -10°C dereceye kadar dayanıklıdır. Çok sert donlarda yaprak uçlarında kurumalar olabilir. ​Sıcağa Dayanıklılık: Oldukça yüksektir. Yaz sıcaklarına karşı dirençlidir ancak aşırı kurak dönemlerde nem ister. ​Toprak İsteği: Toprak seçiciliği azdır. Ancak en iyi gelişimi organik maddece zengin, derin ve iyi direnajlı topraklarda gösterir. Tuzlu topraklara (deniz kenarı) son derece dayanıklıdır. ​Kök Yapısı: Güçlü, etli ve yayılıcı bir rizom kök sistemine sahiptir. Bu sayede toprağı iyi tutar (erozyon kontrolünde de kullanılır). ​Boy-En: Türüne bağlı olarak boyu 2-3 metreye, eni ise 2 metreye kadar ulaşabilir (Cüce türleri 60-80 cm civarında kalır). ​Sulama: Yerine alıştıktan sonra kuraklığa dayanıklıdır. Ancak yaprak formunun canlı kalması için yazın düzenli, derin sulama yapılmalıdır. Saksıdakiler kışın çok az sulanmalıdır. ​Bölge Uyumu: Özellikle kıyı bölgelerimiz (Ege, Akdeniz, Marmara) için idealdir. Deniz tuzuna dayanıklılığı ile sahil bahçelerinin vazgeçilmezidir. ​Ömrü: Çok yıllık, her dem yeşil bir bitkidir. ​Çiçek Rengi: Uzun bir sapın ucunda kümelenmiş, mat kırmızı veya sarımsı çiçekler açar (Asıl cazibesi yapraklarıdır). ​Çiçeklenme Dönemi: Yaz başı ve ortasında çiçeklenir, ancak her yıl çiçek açmayabilir. ​Yaprak Durumu: Her dem yeşil. Kışın yaprak dökmez, formunu korur. ​Zorluk: Bakımı Kolaydır. Hastalık ve zararlılara karşı oldukça dirençlidir. ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​Ege ve Akdeniz: Sahil şeridi için en iyi tercihlerden biridir. Tuzlu deniz rüzgarlarından hiç etkilenmez. Yazın çok kurak yerlerde yarı gölge bitkiyi ferahlatır. ​Marmara: İstanbul ve çevresinde çok rahat yetişir. Kuzey rüzgarlarından çok etkilenmese de ağır kar yükü yaprakları kırabilir, bu durumda karın silkelenmesi gerekir. ​İç Anadolu: Kışın dondan korunmalıdır. Özellikle genç bitkiler ilk birkaç kış sarılmalı veya korunaklı duvar diplerine dikilmelidir. ​Karadeniz: Yağışı ve nemi sever. Toprağın süzek olması şartıyla bu bölgede çok hızlı gelişim gösterir. ​Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Güneydoğu’da doğrudan öğle güneşinden korunmalıdır. Doğu Anadolu’nun sert kışları için uygun değildir, saksıda bakılıp kapalı mekana alınmalıdır. https://www.flickr.com/people/97499887@N06 ​ Çoğaltma Yöntemleri ​ Kökten Ayırma (En Yaygın Yöntem): İlkbahar başında bitkiyi yerinden çıkarmadan veya tamamen çıkararak keskin bir bel küreği yardımıyla kök (rizom) parçalarına ayırabilirsiniz. Her parçada birkaç yaprak demeti olduğundan emin olun. ​Tohum ile Çoğaltma: İlkbaharda tohumla üretilebilir ancak çeşitlerin (özellikle alacalı olanların) özelliklerini koruması için kökten ayırma daha çok tercih edilir. ​Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​ Yaprak Temizliği: Kuruyan veya hasar gören dış yaprakları, bitkinin en alt kısmından keskin bir budama makasıyla temizleyin. Bu, bitkinin sürekli taze görünmesini sağlar. ​Saksı Seçimi: Kökleri güçlü olduğu için ağır ve dayanıklı saksılar (seramik veya beton) seçilmelidir; plastik saksıları zamanla genleşerek çatlatabilir. ​Kar Zararı: Kar yağışından sonra yapraklar ağırlaşıp yana doğru açılabilir. Bu formu düzeltmek için yaprakları bir araya getirip yumuşak bir iple geçici olarak bağlayabilirsiniz. ​KİŞİSEL NOTLARIM Çok şık bir peyzaj bitkisidir. Bahçenize modern ve egzotik bir hava katar. Gösterişli büyük yaprakları vardır. Küçük bahçelerde fazla yer kaplayabilir. ​ Hatırlatıcı Not: Yeni Zelanda Keteni “sabır ve direnç” bitkisidir. Onu bir kez doğru yere diktiğinde, yıllarca sadık bir bekçi gibi bahçeni süsler. Kendi gözlemlerini buraya ekleyerek bu dijital bahçeyi büyütmeye devam et!

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Nova Bahçelerin Yatay Estetiği: ​Hanımeli denince aklınıza hemen duvarlara tırmanan sarmaşıklar gelmesin! Yer Hanımeli, adeta yatayda büyümek için tasarlanmış, her dem yeşil ve kompakt bir peyzaj bitkisidir. Eğrelti otunu andıran, balık sırtı dizilimli küçük ve parlak yapraklarıyla toprağı bir ağ gibi örer. Onu özel kılan, en zorlu gölge alanlarda bile o “cilalanmış” yeşil görüntüsünü asla kaybetmemesidir. ​Peyzajda genellikle “bitki halısı” oluşturmak, yamaçları sabitlemek veya geniş çalı gruplarının önünde alçak bir bordür yaratmak için kullanılır. Budanmaya olan yüksek toleransı sayesinde modern bahçelerde “kutu formlu” alçak çitler yapmak için de birebirdir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Wouterhagens ​ Detaylı Bakım Rehberi ​Işık İsteği Güneşten tam gölgeye kadar inanılmaz bir adaptasyon yeteneği vardır. Ancak en parlak ve sık yaprak formunu yarı gölge alanlarda sergiler. Tam güneşin yakıcılığına da dayanır ama bu durumda su ihtiyacı artar. ​Soğuğa Dayanıklılık -15 ile -20 °C derecelere kadar oldukça dayanıklıdır. Türkiye’nin karasal iklimlerinde bile (drenaj iyi olduğu sürece) güvenle yetiştirilebilir. ​Sıcağa Dayanıklılık 35-40 °C sıcaklıklara dayanıklıdır. Ancak aşırı kuru ve sıcak iklimlerde bitkinin nemli tutulması yaprak kalitesi için önemlidir. ​Toprak İsteği Toprak seçiciliği yoktur; ancak en iyi gelişimini organik maddece zengin, nemli ve iyi drenajlı topraklarda gösterir. Kireçli topraklara karşı toleransı yüksektir. ​Kök Yapısı Yayılıcı ve sıkı bir kök sistemi vardır. Dalları toprağa değdiği noktalardan kök salabilir, bu da onun alanı hızla kapatmasını sağlar. ​Boy – En Yüksekliği genellikle 50-80 cm civarında kalır, ancak genişliği tek bir kökte 2 metreye kadar ulaşabilir. Budanarak çok daha alçak ve toplu tutulabilir. ​Sulama Düzenli sulamayı sever. Toprağının tamamen kurumasına izin verilmemelidir. Özellikle sıcak yaz günlerinde nemli tutulması gelişimini hızlandırır. ​Bölge Uyumu Türkiye’nin tüm bölgelerine uygundur. Karadeniz’in nemini, Marmara’nın geçiş iklimini ve Ege/Akdeniz’in yarı gölge köşelerini çok sever. ​Ömrü Çok yıllık, her dem yeşil ve oldukça dayanıklı bir çalıdır. ​ Çiçek Rengi Çiçekleri kremsi beyaz-yeşil tonlarında ve oldukça küçüktür. Görsel olarak çok gösterişli değildir ancak hafiftir. ​Çiçeklenme Dönemi Bahar aylarında (Nisan – Mayıs) çiçeklenir. Çiçeklerden sonra sonbaharda oluşan morumsu-şeffaf meyveleri kuşlar için ilgi çekicidir. ​Yaprak Durumu Her dem yeşildir. Parlak, koyu yeşil ve küçük yapraklarını kışın dökmez, bahçeye 12 ay boyunca dolgunluk katar. ​Zorluk Derecesi Çok Kolay. Hatalı budamaları ve ihmali tolere edebilen “yıkılmaz” bitkilerdendir. ​Türkiye Coğrafyasında Yer Hanımeli ​Marmara ve İstanbul: Şehir peyzajında, refüjlerde ve gölge apartman bahçelerinde en çok tercih edilen yer örtücüdür. Egzoz dumanına ve şehir kirliliğine çok dayanıklıdır. ​Karadeniz: Yağışı ve nemli havayı çok sevdiği için bu bölgede adeta fışkırarak büyür. Erozyon riski olan yamaçlarda harika bir koruyucudur. ​Ege ve Akdeniz: Tam güneşin altında yaprak uçları kuruyabilir, bu yüzden binaların kuzey cepheleri veya büyük ağaç altları dikim için en uygun yerlerdir. ​İç Anadolu: Kar altında kışı sorunsuz geçirir. Bahar başında yapılacak hafif bir budama ile hemen canlanır. ​Çoğaltma Yöntemleri ​ Daldırma: En doğal yöntemidir. Toprağa yakın dallarından birini toprağa gömüp sabitleyin; kısa sürede köklendiğini göreceksiniz. ​Çelikleme: Yaz sonunda yarı odunsu dallardan alınan çelikler, nemli toprakta çok hızlı kök verir. ​Ayırma: Kökten yayılan bir bitki olduğu için, genişlemiş bir kökü bölerek başka yere taşıyabilirsiniz. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:I.S%C3%A1%C4%8Dek,_senior ​Bitki Bakımı İle İlgili Tüyolar ​Modern Çit Formu: Eğer bahçenizde 30-40 cm boyunda, jilet gibi düzgün ama çok dar bir yeşil hat istiyorsanız, Yer Hanımeli en iyi adaydır. Şimşir’den çok daha hızlı büyür. ​Yabani Ot Engelleyici: Sık dokusu sayesinde altında yabani ot çıkmasına izin vermez. Büyük alanları örtmek için metrekareye 3-5 adet dikilmesi önerilir. ​Budama Zamanı: Formunu korumak için her zaman budanabilir ancak en ideal zaman bahar başıdır. ​Hatırlatıcı Not: Yer Hanımeli, “tırmanıcı” akrabası gibi kokulu çiçekler için değil, “yeşil doku ve yer örtücülük” için yetiştirilir. Çiçekleri küçük olsa da kışın oluşan mor meyveleri bahçene hoş bir renk katacaktır!

Photographer: Andreas Dobler Doğanın En Sadık Renk Şöleni ​ Bahçelerimizin, balkonlarımızın ve o çocukluğumuzdaki pencere önlerinin vazgeçilmez kahramanıdır Sardunya. Latince adıyla Pelargonium , aslında Güney Afrika’nın güneşli yamaçlarından dünyamıza yayılmış bir yaşam enerjisidir. Kırmızıdan pembeye, somondan beyaza kadar uzanan geniş renk skalasıyla sadece bir bitki değil, adeta yaşayan bir tablodur. ​ Peyzajda Kullanımı:  Sardunyalar, peyzaj tasarımında "joker eleman" olarak kabul edilir. Askılı saksılarda sarkan türleriyle dikey bir görsellik sunarken, bahçe yollarında bordür (sınır) bitkisi olarak harikalar yaratır. Kaya bahçelerinde boşlukları doldurmak veya balkonlarda bir renk duvarı oluşturmak için eşsizdir. Karakteristik kokusu ve sürekli çiçek açma eğilimi, onu dış mekan tasarımlarının vazgeçilmezi yapar. https://www.geograph.org.uk/profile/136294 ​ Sardunya Bakım Kılavuzu ​ Işık İsteği:  Tam güneş veya yarı gölgeyi sever. Bol çiçek açması için günde en az 6 saat doğrudan güneş ışığına ihtiyaç duyar. ​ Soğuğa Dayanıklılık:   -2°C  ile -5°C  dereceye kadar kısa süreli dayanabilir. Ancak don olaylarından korunmalıdır. ​ Sıcağa Dayanıklılık:   35°C - 40°C  derecelere kadar dayanıklıdır; fakat aşırı sıcaklarda öğle güneşinden korunmak bitkiyi rahatlatır. ​ Toprak İsteği:  Geçirgenliği yüksek, torf ve bahçe toprağı karışımı olan, besince zengin toprakları tercih eder. ​ Kök Yapısı:  Saçak kök yapısına sahiptir. Bu yüzden saksı değişimlerinde kökleri zedelemeden geniş saksılara geçiş yapılmalıdır. ​ Boy - En:  Türüne göre değişmekle birlikte boyu 60-100 cm , eni ise 40-60 cm ’ye kadar ulaşabilir. ​ Sulama:  Toprak yüzeyi kuruduğunda sulanmalıdır. "Aşırı sulama bitkiyi öldürür, susuzluk ise sadece çiçek verimini düşürür" prensibi geçerlidir. ​ Bölge Uyumu:  Türkiye'nin tüm kıyı şeridinde dış mekanda, iç kesimlerde ise kışın koruma altına alınmak şartıyla her yerde yetişir. ​ Ömrü:  Çok yıllık bir bitkidir. Doğru bakımla yıllarca sizinle kalır. ​ Çiçek Rengi:  Kırmızı, pembe, beyaz, turuncu, mor ve çift renkli (alacalı) varyeteleri mevcuttur. ​ Çiçeklenme Dönemi:  Bahar başından kış soğuklarına kadar (uygun şartlarda tüm yıl) çiçek açar. ​ Yaprak Durumu:  Her dem yeşildir, yaprak dökmez. Ancak kışın aşırı soğukta formu bozulabilir. ​ Zorluk:  Bakımı Kolay  bir bitkidir. Yeni başlayanlar için idealdir. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pelargonium_en_la_PUCP.jpg ​ Türkiye Coğrafyasında Sardunya Yetiştiriciliği ​ Ege ve Akdeniz:  Sardunyanın cennetidir. Yazın öğle güneşinde hafif gölge sağlamak ve düzenli sulamak yeterlidir. Kışın dışarıda rahatlıkla kalabilir. ​ Marmara:  Nemli havayı sever. Kışın sert poyrazlardan korunmalı, mümkünse saksılar kuytu alanlara çekilmelidir. ​ İç Anadolu:  Yaz sıcaklarını sever ancak gece-gündüz sıcaklık farkına dikkat edilmelidir. Kışın mutlaka iç mekana veya don görmeyen kapalı bir balkona alınmalıdır. ​ Karadeniz:  Aşırı yağış kök çürümesine neden olabilir. Drenajı çok iyi toprak kullanılmalı ve bitki sürekli ıslak kalmaktan korunmalıdır. ​ Doğu ve Güneydoğu Anadolu:  Güneydoğu’nun kuru sıcağında akşam sulaması hayati önem taşır. Doğu Anadolu'da ise kışın dış mekanda hayatta kalması zordur, tamamen iç mekan bitkisi olarak bakılmalıdır. ​ Sardunya Nasıl Çoğaltılır? ​ Çelikleme (En Yaygın Yöntem):  Bitkinin sağlıklı ve çiçekli olmayan bir dalından yaklaşık 10-15 cm’lik bir parça kesin. Alt yapraklarını temizleyin ve 1 gün oda sıcaklığında yaranın kurumasını bekleyin. Ardından nemli toprağa dikin. Birkaç hafta içinde köklenecektir. ​ Tohum:  Bahar başında tohumları çimlendirme kaplarına ekin. Ancak tohumdan yetiştirmek sabır ister ve çiçek açması çeliklemeye göre daha uzun sürer. ​ Ayırma:  Çok büyümüş ve kökleri sıkışmış sardunyaları saksı değişimi sırasında köklerinden ayırarak yeni saksılara dikebilirsiniz. ​ Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​ Kelle Uçurma:  Bitkinin daha formlu ve toplu büyümesi için uzayan dalların uçlarını elinizle koparın. Bu, yan dalların çıkmasını sağlar. ​ Ölü Çiçek Temizliği:  Geçen çiçekleri sapıyla birlikte hemen temizleyin. Bu, bitkinin enerjisini tohuma değil, yeni çiçek tomurcuklarına vermesini sağlar. ​ Haşere Kontrolü:  Yaprak bitlerine karşı doğal bir karışım olan arap sabunlu su spreyini kullanabilirsiniz. ​ ​ KİŞİSEL NOTLARIM Bahçelerin nostaljik güzeli ve vazgeçilmezidir. Aydınlık ve ılık yerde kışın bile çiçekli kalır. Rengarenk ve güzel çiçekleri ile bahçeleri güzelleştirir. Çok eskilerden beri favori bir bitki olmayı sürdüre gelmiştir. Bakımı kolay zahmetsizdir. Yapraktan bile çoğaltabilirsiniz.

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Schlaghecken_Josef Akdeniz’in Şifalı Nefesi ​ Eğer bahçenizde veya balkonunuzda sadece bir bitki hakkınız olsaydı, bu kesinlikle Origanum majorana  yani nam-ı diğer Mercanköşk olmalıydı. Antik Yunan’da afrodit tarafından mutluluğun sembolü olarak yaratıldığına inanılan bu bitki, ana vatanı olan Doğu Akdeniz ve Kuzey Afrika’nın tüm güneşini yapraklarında saklar. Kekik ile çok karıştırılsa da, Mercanköşk çok daha tatlı, narin ve narenciye notaları içeren sofistike bir aromaya sahiptir. ​ Peyzajda Kullanımı: Mercanköşk, peyzajda "dokulu yer örtücü" veya "kenar bitkisi" olarak harikalar yaratır. Gri-yeşil, kadifemsi yaprakları diğer parlak yeşil bitkilerle mükemmel bir kontrast oluşturur. Özellikle "Mutfak Bahçeleri" (Herb Gardens) ve saksı kompozisyonları için vazgeçilmezdir. Patika kenarlarına dikildiğinde, yanından geçerken çarptığınız anda ortama yaydığı o huzur verici koku, bahçenizi bir terapi alanına dönüştürür. https://www.geograph.org.uk/profile/118660 ​Bitki Bakım Kartı ​ Işık İsteği:  Bol güneş ışığına bayılır. Aromatik yağlarının zenginleşmesi için günde en az 6 saat tam güneş görmelidir. ​ Soğuğa Dayanıklılık:   -5°C ile -8°C dereceye kadar dayanır. Ancak aşırı nemli ve soğuk kışlarda kökleri hassaslaşabilir. ​ Sıcağa Dayanıklılık:  Çok yüksektir. Akdeniz sıcağında, 40°C  ve üzeri sıcaklıklarda bile aroması daha da keskinleşerek gelişir. ​ Toprak İsteği:  Geçirgenliği yüksek, hafif alkali veya nötr toprakları sever. Kumlu-tınlı topraklar onun için idealdir. "Ayağının ıslak kalmasından" hiç hoşlanmaz. ​ Kök Yapısı:   Saçak kök yapısına sahiptir. Yayılıcı bir eğilimi vardır ancak istilacı değildir. ​ Boy-En:  Genellikle 30-60 cm boylanır ve bir o kadar da enine yayılım gösterir. ​ Sulama:  Kuraklığa dayanıklıdır. Toprak yüzeyi tamamen kurumadan sulanmamalıdır. Fazla sulama, bitkinin tadını kaçırır ve köklerini çürütür. ​ Bölge Uyumu:  Ege, Akdeniz ve Marmara bölgelerine tam uyum sağlar. İç bölgelerde kışın korunmalıdır. ​ Ömrü:   Çok yıllık  bir bitkidir (ılıman iklimlerde). Sert iklimlerde tek yıllık muamelesi görür. ​ Çiçek Rengi:  Beyaz, uçuk pembe veya lila tonlarında, küçük salkımlar halinde çiçek açar. ​ Çiçeklenme Dönemi:  Yaz ortasından sonbahar başına kadar çiçeklidir. ​ Yaprak Durumu:  Ilıman bölgelerde kışın yapraklarını dökmez ( Her dem yeşil ), sert kışlarda ise üst aksamı kuruyabilir. ​ Zorluk:  Bakımı Çok Kolaydır. ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​ Ege ve Akdeniz:  Mercanköşk’ün doğal yaşam alanıdır. Bahçenin en güneşli yerine dikip, kendi haline bırakabilirsiniz. Kışın koruma istemez. ​ Marmara:  Drenajın iyi olduğundan emin olunmalıdır. Kışın aşırı yağış alan bölgelerde saksıda bakılıp, saçak altına alınması bitkiyi formda tutar. ​ İç Anadolu:  Kışın don olaylarından etkilenmemesi için bitki sonbaharda sertçe budanmalı ve kök çevresi samanla örtülmelidir. En garantisi iç mekanda veya korunaklı balkonlarda kışlatmaktır. ​ Karadeniz:  Bölgenin yüksek nemi külleme hastalığına neden olabilir. Bitkiler arası mesafe geniş tutulmalı ki hava akımı sağlansın. ​ Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Güneydoğu'da yazın yarı gölge bir alan (öğle güneşinden kaçınmak için) bitkiyi daha canlı tutar. Doğu Anadolu'da ise kışın dışarıda hayatta kalması zordur, saksı bitkisi olarak yetiştirilmelidir. Photo by David J. Stang ​ Çoğaltma Yöntemleri ​ Tohum ile Çoğaltma:  İlkbaharda tohumlar yüzeye yakın ekilir. Tohumlar çok küçüktür, üzerine hafifçe bastırmak yeterlidir. Işık çimlenmeyi hızlandırır. ​ Çelikleme:  İlkbahar veya yaz başında alınan yumuşak dokulu çelikler suda veya doğrudan nemli toprakta çok kolay köklenir. ​ Kökten Ayırma:  Yaşlanmış ve yayılmış bitkiler, erken baharda kökten bölünerek kolayca çoğaltılabilir. ​Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​ Hasat Zamanı:  En yoğun aroma, bitki çiçek açmadan hemen önceki dönemdedir. Sabahın erken saatlerinde, çiğ kalktıktan sonra hasat yapmak en iyi sonucu verir. ​ Gençleştirme:  Bitkiniz odunsu bir hal almaya başlarsa, bahar başında yerden 10 cm yukarıdan sertçe budayarak taze sürgün vermesini sağlayabilirsiniz. ​ Mutfak Sırrı:  Kurutulmuş Mercanköşk, tazesine göre daha güçlü bir aromaya sahiptir. Et yemeklerine ve ev yapımı pizzalara harika yakışır. ​ ​KİŞİSEL NOTLARIM Sindirimi rahatlatır. Kadın sağlığı açısından faydaları vardır. stresi ve kaygıyı azaltıcı özelliktedir. Kalp damar sağlığı için faydalıdır. Çay olarak tüketilebileceği gibi yemeklere lezzet katmak için baharat olarak ta kullanılır. ​ Hatırlatıcı Not:  Mercanköşk sevgiyle büyür ama ilgiyle boğulmayı sevmez. Onu biraz susuz, biraz kendi halinde bıraktığında hayatta kalma içgüdüsüyle o muazzam kokusunu daha çok salgılayacaktır. Kendi gözlemlerini buraya eklemeyi unutma!

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Kenraiz Bahçenizdeki Sağlık Deposu ​ Uzak Doğu'nun "mutluluk meyvesi" olarak bilinen Goji Berry, binlerce yıldır Tibet ve Çin tıbbının vazgeçilmezi olmuştur. Bahçenizde bu bitkiye yer vermek, sadece estetik bir çalıya sahip olmak değil, aynı zamanda antioksidan zengini taze meyvelere doğrudan dalından ulaşmak demektir. Hafif sarkan dalları, yaz ortasında açan mor çiçekleri ve ardından gelen parlak turuncu-kırmızı meyveleriyle Goji Berry, bahçenize egzotik bir dokunuş katar. ​ Peyzajda genellikle serbest formlu çalı grupları olarak veya meyve bahçelerinin kenarlarında kullanılır. Oldukça "kanaatkar" bir bitki olması, onu hem şehir bahçeleri hem de hobi bahçeleri için mükemmel bir tercih yapar. Photo by avicmart ​ Detaylı Bakım Rehberi ​ Işık İsteği Tam güneş aşığıdır. Meyvelerinin tatlanması ve bol verim vermesi için günde en az 6-8 saat doğrudan güneş almalıdır. Yarı gölgede yetişebilir ancak meyve verimi düşer. ​ Soğuğa Dayanıklılık -25 ile -30 °C derecelere kadar inanılmaz dayanıklıdır. Türkiye'nin en sert kış yaşanan bölgelerinde bile kökleri zarar görmeden hayatta kalır. ​ Sıcağa Dayanıklılık 40 °C üzerindeki sıcaklıklara ve kuraklığa karşı çok dirençlidir. Ancak meyve döneminde aşırı susuz kalması meyvelerin kalitesini düşürebilir. ​ Toprak İsteği Toprak konusunda hiç seçici değildir; ancak en iyi verimi hafif kumlu, süzek (drenajı iyi) ve hafif alkali topraklar üzerinde verir. Killi topraklarda köklerini çürütmemek için dikim çukuruna dere kumu eklenmesi önerilir. ​ Kök Yapısı Derine inen ve güçlü bir kök sistemine sahiptir. Zamanla kökten yeni sürgünler vererek yayılma eğilimi gösterir. ​ Boy - En Budanmadığında dalları 2-3 metre  boya ulaşabilir. Ancak genellikle meyve hasadı ve estetik için 1.5 metre  civarında budanarak tutulur. ​ Sulama Genç bitkiler yerleşene kadar düzenli sulama ister. Yetişkin bir Goji Berry oldukça kurakçıldır. Meyve bağlama döneminde haftada 1-2 kez sulama, meyvelerin dolgun ve tatlı olmasını sağlar. ​ Bölge Uyumu Türkiye'nin tüm bölgelerine mükemmel uyum sağlar. İç Anadolu ve Doğu Anadolu'nun soğuğuna, Ege ve Akdeniz'in sıcağına dayanıklıdır. ​ Ömrü Çok yıllık, odunsu ve oldukça uzun ömürlü bir çalıdır. ​ Çiçek Rengi Küçük, boru şeklinde ve çok zarif lavanta/mor  çiçekleri vardır. ​ Çiçeklenme Dönemi Yaz başından (Haziran) sonbahara kadar çiçeklenmeye ve ardından meyve vermeye devam eder. Aynı dalda hem çiçeği hem de meyveyi bir arada görebilirsiniz. ​ Yaprak Durumu Kışın yaprak döker. İnce, uzun ve gri-yeşil yaprakları bahar başında tekrar belirir. ​ Zorluk Derecesi Çok Kolay.  Hızlı büyür ve çok az bakım gerektirir. ​Türkiye Coğrafyasında Goji Berry ​ İç Anadolu ve Doğu Anadolu: En lezzetli meyvelerini burada verebilir; çünkü gece-gündüz sıcaklık farkını ve kış dinlenmesini sever. Kar altında kışı sorunsuz geçirir. ​ Ege ve Akdeniz:  Sahil şeridinde çok hızlı büyür. Ancak çok yoğun nem meyve tutumunu biraz etkileyebilir; bu yüzden havadar alanlara dikilmelidir. ​ Marmara:  Hem güneş hem de nem dengesi sayesinde bitki çok sağlıklı gelişir. Bahçelerde çit bitkisi gibi bile kullanılabilir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Sten ​Çoğaltma Yöntemleri ​ Çelikleme:  Kış sonunda alınan odunsu çelikler veya yaz başında alınan yarı odunsu çeliklerle çok kolay çoğaltılır. ​ Tohum:  Meyvelerin içindeki küçük tohumlar ilkbaharda ekilebilir. Tohumdan yetişen bitkiler genellikle 2. veya 3. yılında meyve vermeye başlar. ​ Kök Sürgünleri:  Ana bitkinin dibinden çıkan kardeşleri ayırarak kolayca yeni fideler elde edebilirsiniz. ​Bitki Bakımı İle İlgili Tüyolar ​ Budama Sanatı:  Goji Berry sarkık dallı bir bitkidir. Onu daha derli toplu tutmak için kış sonunda "şemsiye" formu verecek şekilde budayabilirsiniz. Ayrıca tepesini budayarak bitkiyi yanlara dal vermeye teşvik etmek meyve verimini artırır. ​ Hasat Dikkat:  Meyvelerine elle dokunulduğunda bazen kararabilirler. Bu yüzden hasat ederken altına bir örtü serip dalları sallamak veya eldiven kullanmak önerilir. ​ Dikenlere Dikkat:  Bazı türlerinde küçük dikenler olabilir, budama yaparken dikkatli olunmalıdır. ​KİŞİSEL NOTLARIM ​ Hem şifalı hem de kuş dostu bir bitkidir. Meyvelerini yiyebilir yada kuşlara bırakabilirsiniz. Zarif meyveleri bahçede hoş bir görünüm sağlar. Pek çok meyveli çalıdan daha dayanıklıdır. Kuraklığa soğuğa banamısın demez. Meyveleri antioksidan deposudur. Yaşlanmayı geciktirir. Göze ve kalbe iyi gelir. Goji berry için süper gıda tanımlaması yapılır ki boşuna değildir. Yenilebilir bahçe tasarımı için ve gıda ormanı tasarımları için çok uygun bir bitkidir. ​ Hatırlatıcı Not:  Goji Berry çok arsız bir bitkidir. Eğer sınırlandırmazsanız bahçenizin her yerinden yeni fideler çıkabilir; bu yüzden dikim alanını belirlerken bu yayılmacı karakterini aklınızda bulundurun

https://www.flickr.com/people/93892629@N07 Bahçelerin Kokulu Rüyası Hanımeli, sadece bir bitki değil, yaz akşamlarının en güzel anısıdır. İnce uzun, zarif çiçeklerinin güneş battıktan sonra etrafa yaydığı o yoğun ve tatlı koku, bahçeyi anında büyülü bir ortama dönüştürür. Hızlı büyüme hızı ve sarılıcı karakteriyle, bahçenizdeki çirkin bir duvarı veya teli kısa sürede yemyeşil, çiçekli bir perdeye dönüştürme ustasıdır. Peyzajda “dikey vurgu” yaratmak, çardakları gölgelendirmek ve koku bahçeleri oluşturmak için vazgeçilmezdir. Üstelik çiçeklerinin içindeki tatlı özsu, çocukluğumuzun en masum lezzetlerinden biridir. Arıların ve kelebeklerin de bir numaralı ziyaret noktasıdır. https://www.geograph.org.uk/profile/32242 Detaylı Bakım Rehberi Işık İsteği Güneşi çok sever; çiçek verimi güneşli alanlarda zirve yapar. Ancak hanımelinin bir sırrı vardır: “Başı güneşte, ayağı gölgede” olmayı sever. Yani gövdesinin üst kısımları güneş alırken, kök bölgesinin serin ve nemli (başka bitkilerin gölgesinde veya malçlanmış) kalması onu çok mutlu eder. Soğuğa Dayanıklılık Türüne göre değişmekle birlikte genellikle -15 ile -20 °C derecelere kadar oldukça dayanıklıdır. Türkiye’nin karasal iklimlerinde bile hayatta kalır. Sıcağa Dayanıklılık 35-40 °C sıcaklıklara dayanır. Ancak aşırı kuru sıcaklarda yaprak bitlerine karşı hassaslaşabilir; bu dönemde nemli tutulmalıdır. Toprak İsteği Zengin, organik maddece yoğun ve nemli toprakları tercih eder. Ancak hemen her toprak tipinde (geçirgen olması kaydıyla) uyum sağlar. Kök Yapısı Kuvvetli ve yayılıcı bir kök yapısı vardır. Sarılıcı dalları toprağa değdiğinde oradan da kök salma eğilimi gösterir. Boy – En Uygun bir destek bulduğunda 5-8 metre yüksekliğe kadar tırmanabilir. Budanmazsa çok geniş bir alanı hızla kaplar. Sulama Düzenli sulamayı sever. Özellikle çiçeklenme döneminde toprağının susuz kalmaması, çiçeklerin ömrünü uzatır ve kokusunu artırır. Kışın sulama ihtiyacı azalır. Bölge Uyumu Türkiye’nin tüm bölgelerine mükemmel uyum sağlar. Ege ve Akdeniz’de her dem yeşil kalabilirken, iç bölgelerde kışın yaprak dökebilir. Ömrü Çok yıllık, sarılıcı ve çok uzun ömürlü bir odunsu bitkidir. Çiçek Rengi Beyazdan sarıya dönen türleri en yaygın olanıdır. Ayrıca pembe, kırmızı ve turuncu çiçekli egzotik türleri de mevcuttur. Çiçeklenme Dönemi Baharın sonundan (Mayıs) başlayarak yaz sonuna kadar aralıklarla çiçek açmaya devam eder. Yaprak Durumu Ilıman iklimlerde her dem yeşildir. Sert kışlarda yapraklarını döküp baharda hızla yenilenir. Zorluk Derecesi Çok Kolay. Hızlı büyür ve çok az müdahale ile harika sonuçlar verir. Türkiye Coğrafyasında Hanımeli Ege ve Akdeniz: Bahçelerin vazgeçilmezidir. Deniz tuzuna dayanıklıdır. Yazın öğle güneşinden korunmuş duvarlarda en iyi performansını gösterir. Marmara: İstanbul ve çevresinde çok popülerdir. Balkonlarda bile büyük saksılarda yukarı doğru sardırılabilir. İç Anadolu: Kışın toprak üstü kısımları donabilir ancak baharda kökten çok güçlü bir şekilde yeniden doğar. Karadeniz: Nemli ve yağışlı havayı çok sevdiği için bu bölgede kontrol altına alınması gereken bir istilacıya dönüşebilir. https://www.geograph.org.uk/profile/127274 Çoğaltma Yöntemleri Çelikleme: Yaz aylarında alınan yarı odunsu çelikler suda bile köklenecek kadar arsızdır. Daldırma: En garantili yöntemdir. Uzayan bir dalını koparmadan toprağa gömün, üzerine bir taş koyun. Bir ay içinde köklendiğinde ana bitkiden ayırıp dikebilirsiniz. Tohum: Çiçeklerden sonra oluşan küçük siyah meyvelerin içindeki tohumlar ekilebilir ancak çiçek açması çeliklemeye göre daha uzun sürer. Bitki Bakımı İle İlgili Tüyolar Budama Şart: Hanımeli budanmazsa alt kısımları odunlaşır ve çıplak kalır. Her yıl çiçeklenme bittikten sonra veya bahar başında sertçe budayarak bitkiyi gençleştirebilirsiniz. Destek Sağlayın: Kendi başına tırmanamaz, dallarının sarılabileceği bir çit, tel veya pergola desteği ister. Zararlı Kontrolü: Bahar aylarında yaprak bitleri (afitler) hanımelini çok sever. Bitkinin sürgün uçlarını düzenli kontrol etmekte fayda var. KİŞİSEL NOTLARIM Çiçeklerindeki nektar çocukluğumuzun güzel anılarından biridir. Ayrıca çiçekleri mis gibi kokar. Aroma terapi bahçeleri için idealdir. Çiçekleri arıları kendisine çeker. Kış çok soğuk geçmezse her zaman yapraklı ve yeşildir. Duvar üstlerini ve çardakları örtmek için idealdir. Gözlemlediğim kadarıyla Türkiye'de en sevilen sarmaşık türlerindendir belki ilkidir. Hatırlatıcı Not: Hanımeli çiçeklerinin tadı güzel olsa da, sonrasında oluşan siyah meyveleri insanlar için toksiktir. Küçük çocukları meyvelerden uzak tutmak gerektiğini web sitende belirtmelisin!

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:(ms)_Pyracantha_coccinea_1.jpg Bahçelerin Ateşten Muhafızı Bahçenizde hem kış ortasında parlayan turuncu, kırmızı veya sarı bir renk cümbüşü hem de aşılması imkansız bir güvenlik duvarı istiyorsanız, Ateş Dikeni tam size göredir. Latince ismi Pyracantha, Yunanca "ateş" (pyr) ve "diken" (akantha) kelimelerinin birleşimidir. Baharda bembeyaz çiçeklerle kaplanan bu bitki, sonbahardan itibaren dallarını tamamen örten salkım salkım meyveleriyle gerçek kimliğine bürünür. Peyzajda "canlı çit" denilince akla gelen ilk bitkidir. Keskin dikenleri sayesinde doğal bir güvenlik bariyeri oluştururken, salkım meyveleriyle kış boyunca bahçenize kuşları davet eder. Duvarlara yaslanarak (espalier) büyütülebilir veya tek başına görkemli bir çalı olarak bırakılabilir. Photo by Niepokoj Detaylı Bakım Rehberi Işık İsteği Tam güneş aşığıdır. Güneş ne kadar bol olursa, sonbahardaki meyve verimi o kadar yoğun ve parlak olur. Yarı gölgeye dayanır ancak çiçek ve meyve miktarı azalır. Soğuğa Dayanıklılık -20 °C derecelere kadar oldukça dayanıklıdır. Türkiye'nin en sert kış yaşanan bölgelerinde bile güvenle yetiştirilebilir. Sıcağa Dayanıklılık 40 °C üzerindeki sıcaklıklara ve kuraklığa karşı çok dirençlidir. Şehir kirliliği ve egzoz dumanına olan toleransı onu yol kenarları için vazgeçilmez kılar. Toprak İsteği Toprak konusunda hiç seçici değildir. Fakir, kumlu, kireçli veya killi topraklarda yetişebilir. Tek şartı, kök bölgesinde su birikmemesidir (iyi drenaj). Kök Yapısı Derine inen ve güçlü bir kazık kök sistemine sahiptir. Bu yüzden yetişkin bir ateş dikeninin yerini değiştirmek oldukça zordur. Boy - En Türüne bağlı olarak 3-4 metre boya ve 2-3 metre ene ulaşabilir. Budama ile bodur tutulması mümkündür. Sulama İlk dikildiği yıl düzenli su ister. Yerine alıştıktan sonra oldukça kurakçıldır. Yazın aşırı sıcaklarda 10-15 günde bir sulanması yeterlidir. Bölge Uyumu Türkiye'nin tüm bölgelerine mükemmel uyum sağlar. Ege'nin sıcağından Erzurum'un ayazına kadar her yerde hayatta kalır. Ömrü Çok yıllık ve oldukça uzun ömürlü bir çalıdır. Çiçek Rengi Bahar aylarında dalları tamamen örten, küçük, kremsi beyaz çiçek kümeleri açar. Çiçeklenme Dönemi Nisan - Mayıs aylarında çiçeklenir. Bu çiçeklerin dökülmesiyle birlikte meyveler oluşmaya başlar. Yaprak Durumu Her dem yeşildir. Küçük, oval ve parlak koyu yeşil yapraklarını kışın dökmez. Zorluk Derecesi Çok Kolay. Ancak budama yaparken dikenlerine karşı dikkatli olunmalıdır. KENPEI's photo Türkiye Coğrafyasında Ateş Dikeni • İç ve Doğu Anadolu: Soğuk direnci sayesinde bu bölgelerde en çok tercih edilen çit bitkisidir. Kar altındaki parlak meyveleri eşsiz bir manzara sunar. • Marmara ve Karadeniz: Nemli havayı sever. Ancak çok yağışlı bölgelerde "karaleke" hastalığına karşı bitkiyi çok sık dikmemek, hava almasını sağlamak gerekir. • Ege ve Akdeniz: Aşırı sıcaklarda bile yeşil formunu korur. Kurakçıl peyzaj projelerinin vazgeçilmezidir. Çoğaltma Yöntemleri 1. Çelikleme: Yaz sonunda yarı odunsu dallardan alınan 10-15 cm'lik çelikler, nemli toprakta kolayca köklenir. 2. Tohum: Sonbaharda olgunlaşan meyvelerin içindeki tohumlar ekilebilir. Ancak tohumdan yetiştirmek daha yavaştır ve meyve rengi ana bitkiden farklı olabilir. Bitki Bakımı İle İlgili Tüyolar • Budama Uyarısı: Budama yaparken mutlaka kalın bahçıvan eldivenleri kullanın; dikenleri oldukça keskindir. • Meyve Verimi: Eğer bitkiyi çok sık budarsanız çiçek gözlerini kesebilirsiniz, bu da meyve miktarını azaltır. Budamayı çiçeklenme bittikten hemen sonra yapın. • Kuş Dostu: Meyveleri kuşlar için kışın en önemli besin kaynaklarından biridir. Bahçenizde doğal bir yaşam alanı oluşturmak istiyorsanız mükemmel bir seçimdir. Photo by Danielle Schwarz KİŞİSEL NOTLARIM Kuş dostu bir bitkidir. Kuşlar ve doğadaki pek çok hayvan meyvelerini sever. Doğada hayatta kalacak kadar da dayanıklıdır. Daldan alınan çeliklerle kolayca çoğaltılabilir. Fidanlar yetiştirip doğaya dikmek son derece faydalı olur. Hatırlatıcı Not: Ateş dikeni meyveleri insanlar için çiğ tüketildiğinde hafif toksik olabilir, ancak reçel yapımında kullanıldığını duymuş olabilirsin. Yine de çocukları meyvelerden ve dikenlerden uzak tutmakta fayda var

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Tournasol7 Kışın Parlayan Asaleti  ​          Bahçelerin çoğu kışın uykuya dalar ve grileşir; ancak Yağlı Yapraklı Kartopu tam o dönemde sahneler. Akdeniz havzasının bu kadim üyesi, koyu yeşil ve parlak yapraklarının üzerinde kış ortasında beliren pembe tomurcukları ve ardından açan bembeyaz çiçekleriyle adeta bir kış masalı sunar. Onu özel kılan, sadece görsel güzelliği değil, aynı zamanda hava kirliliğine, rüzgara ve gölgeye olan yüksek direncidir. ​       Peyzajda “her amaca uygun” bitki olarak bilinir. İster jilet gibi düzgün bir çit, ister tek başına duran görkemli bir ağaççık, isterseniz de diğer bitkilerin arkasında yoğun bir fon olarak kullanın; her zaman asil ve dolgun görünür. ​Detaylı Bakım Rehberi ​ Işık İsteği Güneşten tam gölgeye kadar her yere uyum sağlar. Ancak en yoğun çiçeklenmeyi ve en parlak yaprak dokusunu tam güneş alan yerlerde sergiler. Tam gölge alanlarda da formu bozulmadan yetişebilen nadir çit bitkilerindendir. ​ Soğuğa Dayanıklılık -10 ile -15 °C derecelere kadar dayanıklıdır. Türkiye’nin pek çok bölgesinde kış soğuklarına karşı oldukça dirençlidir. ​ Sıcağa Dayanıklılık 35-40 °C sıcaklıklara ve Akdeniz sıcağına çok dayanıklıdır. Kuraklığa olan toleransı yerleştikten sonra oldukça yükselir. ​ Toprak İsteği Zengin, nemli ve iyi drenajlı toprakları sever. Ancak kireçli topraklara ve şehir kirliliğine karşı toleransı o kadar yüksektir ki, apartman bahçeleri ve refüjler için vazgeçilmezdir. ​ Kök Yapısı Sıkı, saçaklı ve oldukça derli toplu bir kök yapısı vardır. Bu da onu saksıda veya dar alanlarda yetiştirmeye uygun kılar. ​ Boy – En Budanmadığında 3 metre boya ve 2.5 metre ene ulaşabilir. Budama ile istenilen her boyda sabitlenebilir. ​ Sulama İlk dikildiği dönemde düzenli sulama ister. Yerleştikten sonra ise oldukça dayanıklıdır. Toprağı üstten kurudukça sulamak yeterlidir. Kışın açan çiçeklerini korumak için toprağının tamamen kupkuru kalmamasına dikkat edilmelidir. ​ Bölge Uyumu Akdeniz, Ege ve Marmara bölgeleri için mükemmeldir. Karadeniz’in nemli havasını da çok sever. İç Anadolu’da rüzgar almayan, daha korunaklı köşelerde başarıyla yetişir. ​ Ömrü Çok yıllık, her dem yeşil ve oldukça uzun ömürlü bir çalıdır. ​ Çiçek Rengi Tomurcuk halindeyken koyu pembe, açtığında ise saf beyaz veya kremsi beyazdır. ​ Çiçeklenme Dönemi Bitkinin en büyük şovudur: Kışın ortasından başlar (Ocak) ve bahar sonuna (Mayıs) kadar devam eder. Çiçeklerden sonra oluşan metalik lacivert meyveleri de bir o kadar estetiktir. ​ Yaprak Durumu Her dem yeşildir. Kışın yaprak dökmez; yaprakları her zaman “yağlı” ve parlak görüntüsünü korur. ​ Zorluk Derecesi Kolay. Neredeyse hiç bakım istemeyen, hastalıklara karşı dirençli bir “sorun çözücü”dür. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Daniel_Ventura ​Türkiye Coğrafyasında Yağlı Yapraklı Kartopu ​ Marmara ve İstanbul : Şehir içi peyzajın yıldızıdır. Hava kirliliğinden hiç etkilenmez ve kış boyunca yeşil bir duvar oluşturur. ​ Ege ve Akdeniz: Yazın aşırı susuz bırakılmadığı sürece çok sağlıklıdır. Deniz rüzgarlarına karşı dayanımı yüksektir. ​ İç Anadolu : Kışın çok sert dondan etkilenebilir. Ancak Ankara gibi illerde binaların kuytu bahçelerinde (mikro klimalarda) yıllarca sağlıkla yaşar. ​ Karadeniz : Yağışı ve nemi çok sever. Yaprakları bu bölgede daha da iri ve parlak olur. ​Çoğaltma Yöntemleri ​ Çelikleme : Yaz sonunda veya sonbaharda alınan yarı odunsu çeliklerle kolayca çoğaltılır. ​ Daldırma : İlkbaharda toprağa yakın bir dalını gömerek birkaç ay içinde köklendirebilir ve yeni bir bitki elde edebilirsiniz. ​ Tohum: Lacivert meyvelerin içindeki tohumlar ekilebilir ancak çimlenme süresi oldukça uzundur. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Kenraiz ​Bitki Bakımı İle İlgili Tüyolar ​ Budama Zamanı : Budama için en uygun zaman çiçeklenme bittikten hemen sonradır (Mayıs sonu). Eğer kışın budarsanız, o yılın çiçeklerini kesmiş olursunuz. ​ Meyve Görselliği : Çiçeklenme sonrası oluşan küçük lacivert meyveler zehirli değildir ancak yenmemesi tavsiye edilir. Kuşlar bu meyvelere bayılır! ​ Doku Uyumu : Parlak yaprakları olduğu için, yanına mat yapraklı bitkiler (örneğin Şimşir veya Ardıç) dikerek harika bir kontrast yaratabilirsiniz. ​ Hatırlatıcı Not: Eğer bitkinin yaprakları donuklaşıyorsa muhtemelen çok fazla kireçli suyla sulanıyordur veya magnezyum eksikliği vardır. Baharda bir miktar demir ve magnezyum takviyesi rengini hemen parlatacaktır!

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jim_Evans Bahçelerin Vazgeçilmez Mimarı ​Eğer bir bahçede hem dolgun bir yeşillik, hem jilet gibi düzgün çitler hem de baharda portakal çiçeğini andıran mis gibi bir koku varsa, orada muhtemelen bir Pittosporum vardır. Uzak Doğu (Çin ve Japonya) kökenli olan bu bitki, deri gibi sert, uçları yuvarlak ve parlak yapraklarıyla tam bir “yapısal” bitkidir. Adını, küçük kremsi çiçeklerinin yıldız şeklindeki diziliminden ve yaydığı o asil kokudan alır. ​Peyzajda “bitki tasarımının iskeleti” olarak kabul edilir. İster bodur türleriyle yer örtücü yapın, ister dev türleriyle komşularla aranıza yeşil bir duvar örün; Pittosporum her role bürünebilir. Deniz tuzuna ve rüzgarına olan muazzam direnci, onu kıyı bahçelerinin baş tacı yapar. ​ Detaylı Bakım Rehberi ​Işık İsteği Tam güneşten yarı gölgeye kadar her koşula uyum sağlar. Tam güneşte daha sıkı ve formlu büyürken, gölge alanlarda yaprakları biraz daha genişler ve dokusu gevşer. ​Soğuğa Dayanıklılık -10 ile -12 °C derecelere kadar dayanıklıdır. Türkiye’nin kıyı şeridinde ve Marmara’da kışı çok rahat geçirir. ​Sıcağa Dayanıklılık 40 °C üzerindeki sıcaklıklara ve yoğun neme karşı çok dirençlidir. Yazın kavurucu sıcağında bile o parlak yeşil rengini kaybetmez. ​Toprak İsteği Toprak konusunda hiç seçici değildir. Ancak drenajı iyi, hafif kumlu ve organik maddece zengin toprakları her zaman tercih eder. Tuzlu topraklara toleransı çok yüksektir. ​Kök Yapısı Kuvvetli, yayılıcı ve sağlam bir saçak kök sistemine sahiptir. Saksıda yetişmeye de oldukça elverişlidir. ​Boy – En Standart türleri 3-4 metre boya ulaşabilir. “Nana” gibi bodur türleri ise 60-80 cm civarında kalır ve yanlara doğru genişler. ​Sulama Düzenli sulamayı sever ancak yerine alıştıktan sonra kısa süreli kuraklıklara dayanabilir. Toprağının tamamen kurumasına izin vermeden sulamak gelişimini hızlandırır. ​ Bölge Uyumu Akdeniz, Ege ve Marmara bölgeleri için biçilmiş kaftandır. Karadeniz’in nemli havasını da çok sever. İç bölgelerde korunaklı, rüzgar almayan kuytu köşelere dikilmelidir. ​ Ömrü Çok yıllık, her dem yeşil ve oldukça uzun ömürlüdür. ​Çiçek Rengi Açtığında kremsi beyaz, zamanla hafif sarıya dönen küçük, yıldız şeklinde çiçekleri vardır. ​Çiçeklenme Dönemi Bahar aylarında (Nisan – Mayıs) çiçeklenir ve bahçeye portakal çiçeği kokusuna benzer harika bir koku yayar. ​Yaprak Durumu Her dem yeşildir. Kışın yaprak dökmez, o taze ve parlak yeşil görüntüsünü 12 ay boyunca korur. ​Zorluk Derecesi Çok Kolay. Hastalıklara ve zararlılara karşı oldukça dirençli, “sorunsuz” bir bitkidir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Daniel_VILLAFRUELA ​Türkiye Coğrafyasında Yıldız Çalısı ​Ege ve Akdeniz: Sahil sitelerinin ve otel bahçelerinin en popüler çit bitkisidir. Denizden gelen tuzlu rüzgara en dayanıklı türlerden biridir. ​Marmara: Hem İstanbul’un nemine hem de kış soğuğuna mükemmel uyum sağlar. Budandığında formu çok uzun süre korur. ​Karadeniz: Yağışlı havada çok hızlı gelişir. Ancak çok sık dikilirse iç kısımlarında nemden dolayı pamuklu bit oluşabilir; bu yüzden hava alacak şekilde budanmalıdır. ​İç Anadolu: Sadece “bodur” türleri saksılarda yetiştirilip kışın kapalı alana alınarak bakılabilir. Dış mekanda sert donlar bitkiyi kurutabilir. ​Çoğaltma Yöntemleri ​Çelikleme: Yaz sonunda veya sonbahar başında alınan yarı odunsu çeliklerle çoğaltılır. Köklendirme hormonu kullanıldığında başarı oranı çok yüksektir. ​Tohum: Sonbaharda oluşan kırmızımsı tohumları ekilebilir ancak büyüme hızı çeliğe göre çok daha yavaştır. ​Bitki Bakımı İle İlgili Tüyolar ​Budama Şampiyonu: Pitos, budanmayı en çok seven bitkilerden biridir. Çiçeklenme bittikten sonra istediğiniz şekli verebilirsiniz. Bodur türler (Nana) genellikle budama istemeden kendiliğinden top gibi büyür. ​Alacalı Türler: Eğer bahçeniz biraz karanlıksa, yaprak kenarları beyaz olan “Variegatum” türünü tercih ederek o köşeyi aydınlatabilirsiniz. ​ Besleme: Bahar başında verilecek genel amaçlı bir gübre, yaprakların o meşhur “cilalanmış” gibi duran parlaklığını artırır. http://www.starrenvironmental.com/ ​KİŞİSEL NOTLARIM Kuraklığa zor dayanıyor. Ama güçlenip büyüdükçe ve yayıldıkça daha dayanıklı hale geliyor. Ama yine de tam bir kurakçıl bitkisidir denilemez. Su ve nemle gelişimi ve güzelliği arasında yakın bir ilişki var. ​Hatırlatıcı Not: Eğer bitkinin yapraklarında yapışkan bir sıvı veya pamuksu beyazlıklar görürsen “pamuklu bit” gelmiş demektir; vakit kaybetmeden müdahale etmelisin!