​Doğanın Görünmez Paydaşları ​ Kendi gıda ormanınızı veya kaos bahçenizi kurmaya karar verdiğinizde, aslında sadece bitki dikmezsiniz; bir ekosistem tasarlarsınız. Bir ekosistem, her parçanın birbirine hizmet ettiği bir döngüdür. Peki, bu döngü nasıl kurulur ve bu sistemin "maaş almayan" sadık paydaşları kimlerdir? https://www.geograph.org.uk/profile/4582 ​ 1. Ekosistem Kurmanın Mimari Adımları ​Bir ekosistem inşa etmek, doğayı taklit etmekle başlar. İşte adım adım strateji: ​Toprağı "Rahatsız Etmeyin" (No-Till): Ekosistemin temeli toprağın altındaki mikro yaşamdır. Toprağı sürmek, oradaki mantar ağlarını (mikoriza) ve solucan yollarını yok eder. Üstten kompost ekleyerek doğanın kendi tabakalaşma yöntemini kullanın. ​Su Yönetimi (Döngüsel Su): Suyu bahçede tutun. "Swale" denilen küçük hendekler veya yağmur hasadı yöntemleriyle suyu toprağın derinliklerine yönlendirin. Nemli toprak, ekosistemin yakıtıdır. ​Çeşitlilik = Dayanıklılık: Tek tip bitki (monokültür) hastalıklara davetiyedir. Ne kadar çok tür, o kadar az zararlı demektir. https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User%3AGreenlamplady&redlink=1 ​2. Ekosistemin Gizli Paydaşları ​ Bir bahçenin başarısı, bahçıvandan çok içindeki paydaşlara bağlıdır. İşte bu sistemin "kurumsal" yapısı: ​A. Yer Altı Mühendisleri: Mantarlar ve Solucanlar ​ Ekosistemin en önemli paydaşı gözle görülmeyenlerdir. Mikoriza mantarları, bitki kökleriyle birleşerek devasa bir iletişim ağı kurar. Bir bitkinin ulaşamadığı suya veya fosfora ulaşmasını sağlarlar. Solucanlar ise toprağı havalandırarak en kaliteli gübreyi (vermicompost) yerinde üretirler. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Korall ​ B. Polinatörler (Tozlaştırıcılar): Arılar ve Kelebekler ​ Onlar olmazsa meyve olmaz. Bahçenizde onlara özel "oteller" yaparak veya erken bahardan geç sonbahara kadar çiçek açan bitkiler seçerek bu paydaşları sistemde tutmalısınız. ​C. Doğal Zararlı Kontrolörleri: Uğur Böcekleri ve Kuşlar ​Bahçenizde yaprak biti varsa, ilaç kullanmak yerine uğur böceklerini davet edin. Kuşlar için su kapları ve yuvalar koyun; onlar bahçenizin doğal güvenlik görevlileridir, tırtıl ve böcek nüfusunu dengelerler. ​D. Dinamik Biriktiriciler: Şifalı Otlar ​Karakafes otu veya hindiba gibi derin köklü bitkiler, toprağın çok derinlerindeki mineralleri yüzeye çıkarır. Bu bitkiler ekosistemin "besin pompalarıdır." ​3. Paydaşlar Arası Uyum: Bitki Birlikleri (Guilds) ​ Ekosistemde kimse tek başına çalışmaz. Örneğin bir meyve ağacı (merkez paydaş) etrafında şunlar olmalıdır: ​Azot Bağlayıcılar: (Baklagiller gibi) toprağı besler. ​Bastırıcılar: (Nergis veya soğanlı bitkiler) ayrık otlarının ağaca yaklaşmasını engeller. ​Çekiciler: (Dereotu, rezene) faydalı böcekleri davet eder. https://www.wikidata.org/wiki/Q118945575 Bahçenizdeki Ekosistem İçin Destek Stratejileri ​1. Toprağın Üstünü Hiçbir Zaman Çıplak Bırakmayın: "Malçlama" ​ Toprak altı mühendisleri (solucanlar ve mikroorganizmalar) ışıktan ve aşırı sıcak/soğuktan nefret ederler. ​Ne yapmalı? Toprağın üzerini saman, kuru yaprak, ağaç kabuğu veya biçilmiş çim ile 5-10 cm kalınlığında örtün. ​Sonuç: Bu örtü, nemi korur ve zamanla çürüyerek toprak altı canlıları için bedava bir ziyafete (kompost) dönüşür. ​2. "Böcek Otelleri" ve "Yaban Alanları" Oluşturun ​Modern bahçeler çok "temiz" olduğu için faydalı böcekler kışın saklanacak yer bulamazlar. ​Ne yapmalı? Bahçenin bir köşesinde içi boş bambu çubukları, delikli odunlar ve kozalaklardan oluşan küçük bir "böcek oteli" yapın. Ayrıca bahçenin küçük bir kısmını hiç biçmeyin; bırakın orası yaban otlarıyla kalsın. ​Sonuç: Uğur böcekleri ve yalnız arılar kışı burada geçirir ve baharda ilk iş olarak zararlılarla savaşmaya başlar. ​3. "Dinamik Biriktiricileri" Sisteme Dahil Edin ​Bazı bitkiler toprağın çok derinlerindeki mineralleri (potasyum, kalsiyum, magnezyum) kökleriyle adeta bir madenci gibi yukarı çeker. ​Ne yapmalı? Karakafes otu (Comfrey), Isırgan otu veya Hindiba ekin. ​Sonuç: Bu bitkilerin yapraklarını budayıp ağaçların dibine bıraktığınızda, derinlerden gelen mineralleri diğer bitkilerin erişebileceği bir "yeşil gübre" olarak toprağa geri kazandırırsınız. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Holleday ​ 4. Su İstasyonları Kurun ​Sadece bitkilerin değil, arıların, kuşların ve kirpilerin de suya ihtiyacı vardır. ​Ne yapmalı? Sığ bir kaba su koyun ve içine su seviyesinden yüksekte duracak taşlar yerleştirin. ​Sonuç: Arılar boğulmadan taşların üzerine konup su içebilirler. Kuşlar ise banyo yaparak bahçenizde konaklamaya başlar. ​5. Mikoriza Mantarlarını Besleyin (Şeker Takviyesi) ​Mikoriza mantarları bitki kökleriyle karbon (şeker) karşılığında besin takası yapar. ​Ne yapmalı? Ev yapımı kompost çayı kullanın veya çok nadir de olsa toprağa sulandırılmış pekmez/şekerli su dökün (karbon kaynağı olarak). Ama en önemlisi; fungusit (mantar ilacı) kullanmaktan kesinlikle kaçının. ​Sonuç: Kökler ve mantarlar arasındaki o devasa iletişim ağı (Wood Wide Web) güçlenir, bitkileriniz kuraklığa karşı inanılmaz dirençli hale gelir. ​6. Gece Mesaisini Unutmayın: Yarasa ve Gece Kelebekleri ​Birçok kişi unutur ama gece uçan böcekler ve yarasalar ekosistemin gece bekçileridir. ​Ne yapmalı? Akşamları koku salan bitkiler (Gece Sefası, Melisa) ekin. ​Sonuç: Gece polinatörlerini çekersiniz. Yarasalar ise bir gecede binlerce sivrisineği yiyerek size doğal bir koruma sağlar https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User%3ANativeplants_garden&redlink=1 ​Altın Kural: Müdahaleyi azaltın. Bahçede gördüğünüz her delik, her örümcek ağı bir işlevin parçasıdır. Kaosun içindeki düzeni izlemeye başladığınızda, paydaşlarınızın size ne kadar az iş bıraktığına şaşıracaksınız. ​Önemli Not: Bir ekosistem kurarken en büyük paydaş zamandır. Doğanın acelesi yoktur ama her şey vaktinde tamamlanır. Sizin göreviniz sistemi kurup, paydaşların işlerini yapmasına izin vermektir. ​Sonuç ​Bahçenizi bir fabrika gibi değil, bir topluluk gibi düşünün. Her paydaşın bir görevi olduğunu fark ettiğinizde, bahçecilik yorucu bir iş olmaktan çıkıp büyüleyici bir gözleme dönüşür

https://www.flickr.com/people/52582306@N03 Göklerin Yeryüzündeki Yansıması: Maviş Çiçeği ​ Bilimsel adıyla Campanula isophylla, halk arasında bilinen adıyla Maviş Çiçeği, anavatanı İtalya’nın kuzey kıyıları olan, çan çiçeği ailesine mensup çok zarif bir türdür. Karakteristik özelliği, yıldız veya çan şeklindeki yoğun çiçek açan yapısı ve sarktığında adeta mavi bir şelaleyi andıran formudur. Geleneksel olarak mavi ve beyaz renkleri (genellikle yan yana dikilirler) "gelin-damat" çiçeği olarak da anılır. ​Peyzajda Kullanımı: Maviş çiçeği, özellikle dikey peyzajın ve saksı bahçeciliğinin yıldızıdır. Bahçelerde istinat duvarlarının üzerinden sarkıtılarak, kaya bahçelerinde taşların arasını doldurarak veya balkonlarda askılı saksılarda (ampul) kullanılır. Yer örtücü olarak kullanıldığında, çiçeklenme döneminde toprağı tamamen mavi bir örtüyle kaplar. ​ Bakım Detayları ​Işık İsteği Doğrudan yakıcı güneşten hoşlanmaz. Aydınlık ama yarı gölge alanları sever. Sabah güneşini alıp öğle sıcağından korunan kuzey veya doğu cepheler onun için idealdir. ​Soğuğa Dayanıklılık -5°C dereceye kadar dayanabilir. Sert don olaylarının yaşandığı bölgelerde bitki iç mekana alınmalı veya korunaklı bir yere taşınmalıdır. ​Sıcağa Dayanıklılık 25-30°C derecelere kadar toleranslıdır. Ancak yüksek nem ve aşırı sıcaklarda (Akdeniz öğle sıcağı gibi) bitki strese girip çiçeklerini dökebilir. ​Toprak İsteği Hafif, geçirgen ve besin maddelerince zengin toprakları sever. Torf bazlı, ponza taşı ile desteklenmiş, drenajı yüksek saksı topraklarında çok mutlu olur. ​Kök Yapısı Saçak kök yapısına sahiptir. Kökleri çok derine inmez, bu yüzden yayvan ve sığ saksılarda da rahatça gelişebilir. ​Boy-En (En Fazla) Boyu genellikle 15-20 cm civarında kalsa da, sarkan dalları 40-60 cm uzunluğa erişebilir. ​Sulama Toprağı her zaman nemli tutulmalı ancak asla çamurlaştırılmamalıdır. Saksı alt tabağında su bekletilmemelidir; kök çürümesine karşı hassastır. Yapraklara su değdirmeden dipten sulama tercih edilmelidir. ​Bölge Uyumu Türkiye'de Marmara, Karadeniz ve Ege’nin yüksek/serin kesimleri için mükemmeldir. İç Anadolu’da kışın içeri alınmalıdır. ​Ömrü Çok yıllık bir bitkidir. Doğru kış bakımıyla her yıl daha da güçlenerek çiçek açar. ​Çiçek rengi Açık mavi, lavanta moru ve saf beyaz renkleri mevcuttur. ​Çiçeklenme Dönemi Bahar sonundan (Mayıs) başlayarak sonbahar başına kadar aralıklarla çiçek açmaya devam eder. ​Yaprak Durumu Ilıman iklimlerde yaprak dökmez. Kışın soğukta bitki dinlenmeye geçer ve gelişimi durur. ​Zorluk Orta. Işık ve su dengesi tutturulduğunda zahmetsizdir ancak aşırı sıcak ve susuzluğa karşı hassastır. ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​Ege ve Akdeniz: Sahil şeridinde yazın mutlaka tam gölge ve serin bir köşe ister. Klima dış ünitelerinin yakınına veya esintisiz kuytu köşelere konulmamalıdır. ​Marmara: Maviş çiçeği için en ideal bölgelerden biridir. Nemli ve ılıman hava tam ona göredir. ​İç Anadolu: Kışın donlardan korunması şarttır. Yazın ise kuru havadan olumsuz etkilenebilir, bu yüzden yanına bir su kabı konularak nem dengelenmelidir. ​Karadeniz: Yüksek nemi ve serin yazları çok sever. Ancak aşırı yağışlarda bitkinin sırılsıklam olup çürümemesi için drenaja dikkat edilmelidir. ​Çoğaltma Yöntemleri ​Çelikleme: Çiçeklenme dönemi bittikten sonra alınan uç sürgünler (yaklaşık 10 cm), nemli bir torf-perlit karışımında kolayca köklenir. ​Kök Ayırma: Bahar başında bitki saksıdan çıkarılarak köklerinden dikkatlice bölünerek çoğaltılabilir. Bu yöntem bitkiyi gençleştirmek için de kullanılır. ​Tohum: Tohumlar çok küçüktür, toprak yüzeyine serpilerek (üzeri örtülmeden) nemli tutularak çimlendirilir. ​Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​Solan Çiçekleri Temizleme: Kuruyan çiçekleri düzenli olarak sapıyla birlikte koparırsanız, bitki tohum yapmaya enerji harcamaz ve yeni tomurcuklar verir. ​Kış Dinlenmesi: Kışın sulamayı minimuma indirin ve serin (5-10 derece) bir yerde dinlenmesine izin verin. Bu, baharda daha gür çiçek açmasını sağlar. ​Esinti: Havadar yerleri sever. Kapalı ve havasız odalarda "unlu bit" veya "kırmızı örümcek" zararlılarına yakalanabilir. ​Editörün Notu: Maviş çiçeği, anneannelerimizin balkonlarından bize miras kalan sadakati temsil eder. Modern peyzajda unutulmaya yüz tutsa da, saksıdan sarkan o mavi bulutu bir kez gördüğünüzde neden vazgeçilmez olduğunu anlayacaksınız.

​ Çalışma ortamında bitki bulundurmak sadece dekoratif bir tercih değil, aynı zamanda odaklanmayı artıran ve stresi azaltan bir unsurdur. İşte "bakımı en kolay" ofis bitkileri: ​Paşa Kılıcı (Sansevieria): Ofislerin kralıdır. Neredeyse hiç ışık almayan köşelerde bile yaşayabilir ve haftalarca susuzluğa dayanır. Geceleri oksijen üretmeye devam eder. ​Zeze Çiçeği (ZZ Plant): "İhmal edilmeyi seven" bir bitkidir. Parlak ve mumsu yaprakları yapay ışık altında bile harika görünür; çok az suyla yetinir. ​Kurdele Çiçeği (Chlorophytum): Hızlı büyür ve havayı temizleme kapasitesi çok yüksektir. Uçuşan ince yapraklarıyla masalara hareket katar. ​Demir Bitkisi (Aspidistra): Adı üstünde, demir gibi sağlamdır. Toza, ısı değişimlerine ve gölgeye karşı inanılmaz dirençlidir. ​Salon Sarmaşığı (Pothos): Kitaplıklardan aşağı sarkıtmak için idealdir. Suyu eksik olduğunda yapraklarını hafifçe bükerek size haber verir, dayanıklıdır. ​Madagaskar Dragon Ağacı (Dracaena): Palmiye benzeri görüntüsüyle ofise tropikal bir hava katar. Boyuna uzadığı için dar alanlarda tercih edilir. ​Barış Çiçeği (Spathiphyllum): Zarif beyaz çiçekleriyle bilinir. Diğerlerine göre biraz daha fazla su istese de, susuz kaldığında kendini salıp sulandığında hızla canlanmasıyla çok karakterli bir bitkidir. ​Çin Herdemyeşili (Aglaonema): Yapraklarındaki gümüşi desenlerle dikkat çeker. Ofislerin havasındaki toksinleri temizleme konusunda uzmandır. ​Şemsiye Ağacı (Schefflera): El şeklindeki yaprak yapısıyla oldukça dekoratiftir. Budamaya uygundur, böylece ofis içindeki boyutunu kontrol altında tutabilirsiniz.

Bahçemizin Gizli Kahramanları: Bal Arısı Dışındaki Dostlarımız ​ Bahçe denince akla hemen bal arıları gelse de, ekosistemimiz aslında çok daha renkli ve çeşitli bir arı ailesine ev sahipliği yapar. Bu "yalnız" veya "sosyal" dostlarımız, sadece tozlaşmaya yardım etmekle kalmaz, aynı zamanda zararlı böcekleri avlayarak bahçemizin doğal dengesini korurlar. ​1. Polenciler: Bitkilerinizin En İyi Dostları ​Bu grup, meyve ağaçlarınızın ve sebzelerinizin verimini artıran profesyonel tozlaştırıcılardır: ​Bombus Arısı (Bombus terrestris): Tüylü ve iri yapısıyla en soğuk havalarda bile çalışır. Domates ve patlıcan gibi bitkilerde "titreşimli tozlaşma" yaparak verimi katlar. ​Duvarcı Arı (Osmia): Yalnız yaşar. Baharda meyve ağaçlarını tozlaştırmada bal arısından 100 kat daha etkilidir. Küçük deliklere yuva yapar. ​Yaprak Kesen Arı (Megachile): Yuvasını kurmak için yapraklardan mükemmel daireler keser. Bitkilerinize zarar vermez, sadece çocukları için oda inşa eder. ​Marangoz Arı (Xylocopa): Mor-siyah parlak gövdesiyle devasa görünür. Ölü odunları oyarak yuva yapar; bahçenizin geri dönüşümcüsüdür. ​Kazıcı ve Yünlü Arılar: Toprağa yuva yaparak toprağın havalanmasını sağlarlar. ​2. Etçil Avcılar: Bahçenizin Doğal İlaçları ​Bu arılar sadece polenle değil, bahçenizdeki tırtıl ve sineklerle de beslenerek doğal bir böcek ilacı görevi görürler: ​Alman ve Avrupa Eşek Arıları: Büyük ve güçlü avcılardır. Bahçenizdeki zararlı tırtıl ve sinek popülasyonunu dengede tutarlar. ​Kâğıt Eşek Arıları (Polistes): Gri, kâğıt benzeri yuvalar yaparlar. Sosyal avcılardır ve gün boyu bahçenizdeki zararlıları temizlerler. ​Asya Kökenli Eşek Arısı: Diğer arılara karşı saldırgan olabilse de, ekosistemin sert ama gerekli avcılarındandır. Not: Bahçenizde bu canlılara yer açmak için kimyasal ilaçlardan kaçınmak ve onlara "Böcek Otelleri" veya boş toprak alanlar bırakmak yeterlidir. Onlar sizin için karşılıksız çalışmaya devam edecektir.

Türkiye'deki yaygın kelebeklerin tırtılları için en kritik bitkiler şunlardır: https://www.wikidata.org/wiki/Q54800218 ​1. Isırgan Otu (Urtica dioica) ​Belki de en önemli "tırtıl fabrikasıdır." Türkiye'de çok yaygın olan Aglais io (Gözlü Tavuskuşu) ve Vanessa atalanta (Amiral) gibi birçok kelebeğin tırtılı sadece ısırganla beslenir. Bahçenizin bir köşesinde ısırgan bulundurmak, kelebek popülasyonu için yapabileceğiniz en iyi şeydir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Iifar ​ 2. Rezene, Dereotu ve Maydanoz (Apiaceae familyası) ​Görkemli Papilio machaon (Kırlangıç Kuyruk) kelebeğinin tırtılları bu bitkilere bayılır. Özellikle rezenenin kokusu onları çeker. Bahçenizde bu bitkilerden bir miktarını tırtıllara "feda etmek" size kırlangıç kuyruklar olarak geri döner. ​3. Ebegümeci ve Hatmi (Malvaceae familyası) ​Carcharodus alceae (Hatmi Zıpzıpı) ve Vanessa cardui (Diken Kelebeği) tırtılları bu bitkilerin yapraklarını yiyerek büyürler. Diken kelebeği ayrıca deve dikenlerini de çok sever. ​4. Söğüt, Kavak ve Akçaağaç ​Birçok büyük kelebeğin tırtılı ağaç yapraklarını tercih eder. Örneğin, Nymphalis polychloros (Büyük Kaplumbağa Kelebeği) tırtılları söğüt ve karaağaç yapraklarında gelişir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Hsuepfle ​ 5. Yabani Otlar ve Baklagiller ​Yonca ve Korunga: Colias (Sarı Azamet) türleri ve birçok Mavi Kelebek (Lycaenidae) türü için temel besin kaynağıdır. ​Kuzukulağı (Rumex): Lycaena phlaeas (Küçük Bakır Güzeli) tırtıllarının vazgeçilmezidir. ​Çayırlar ve Yabani Buğdaygiller: Satyrinae (Esmerler) alt ailesindeki birçok kelebek, tırtıl aşamasında basit çayır otlarını yer. ​6. Pipo Çiçeği / Zeravent (Aristolochia) ​Türkiye'nin en egzotik görünümlü kelebeklerinden olan Zerynthia (Fisto Kelebeği) türlerinin tırtılları sadece bu bitkiyle beslenir. Bu bitki yoksa bu kelebekler de o bölgede yaşayamaz. ​Özetle, kelebekler için ideal bir bahçe tasarımı yapıyorsanız: ​Nektar Bitkileri: Kelebekleri bahçeye davet eder (Lavanta, Budleja, Echinacea). ​Konukçu Bitkiler: Kelebeklerin orada üremesini ve neslini devam ettirmesini sağlar (Isırgan, Rezene, Yonca). Tırtıl Dostu Bitkiler İkinci Kısım Tırtılların beslenme alışkanlıkları gerçekten büyüleyicidir; her kelebek türü adeta bir bitkiyle "sözleşme" imzalamış gibidir. Türkiye genelinde ve özellikle iç kesimlerdeki bahçelerde tırtılları besleyecek diğer önemli bitkiler şunlardır: ​1. Sütleğen (Euphorbia türleri) ​Göz alıcı pembe ve yeşil desenli Sütleğen Atmaca Güvesi (Hyles euphorbiae) tırtılları için tek besin kaynağıdır. Bu tırtıllar, bitkinin içindeki sütlü ve zehirli özsuyu yiyerek kendilerini kuşlara karşı korunaklı hale getirirler. ​2. Akasya ve Baklagiller (Fabaceae) ​ Gümüş Çizgili Mavi Kelebek ve birçok Mavi Kelebek (Lycaenidae) türü, akasya ağaçlarının çiçek tomurcuklarını ve taze yapraklarını yer. Ayrıca yabani bezelye ve fiğ gibi bitkiler de bu küçük kelebeklerin "kreşi" gibidir. https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User%3ADjay&redlink=1 ​ 3. Çınar ve Meşe Yaprakları ​Türkiye'nin kadim ağaçları olan meşe ve çınar, devasa gece kelebeklerinin ana besinidir. Özellikle dünyanın en büyük kelebeklerinden biri olan Tavus Kelebeği (Saturnia pyri) tırtılları bu ağaçların ve meyve ağaçlarının (elma, armut) yapraklarıyla beslenir. ​4. Hardal ve Lahana (Brassicaceae) ​Küçük Beyaz Melek (Pieris rapae) ve Turuncu Uçlu Kelebek (Anthocharis cardamines) gibi türler, yabani hardal, lahana ve turp gibi bitkileri tercih eder. Bahçenizdeki "roka" veya "tereler" çiçek açarsa bu kelebeklerin tırtıllarını üzerinde görebilirsiniz. ​5. Hanımeli (Lonicera) ​Havadaki asılı duruşuyla bilinen ve kolibri kuşuna benzetilen Pofuduk Kelebek (Hemaris fuciformis) tırtılları hanımeli yapraklarına bayılır. Hem harika kokusu hem de tırtıl dostu olmasıyla bahçeler için mükemmeldir. ​6. Sığır Kuyruğu (Verbascum) ​Kırsal alanlarda boy veren bu bitki, Cucullia cinsi bazı gece kelebeklerinin tırtılları için vazgeçilmezdir. Tırtıllar genellikle bitkinin tüylü yaprakları üzerinde kamufle olurlar. ​Tırtıl Dostu Bir Bahçe İçin İpucu ​Tırtılları beslemek demek, yaprakların biraz yenmesine göz yummak demektir. Eğer bu bitkileri bahçenizin daha az göz önünde olan, "vahşi" bırakılmış bir köşesine dikerseniz, hem kelebeklerin üremesine yardımcı olur hem de bahçenizin genel estetiğini korumuş olursunuz. Bu bitkileri bahçenizde bulundurmak, tırtılları ve kelebekleri bahçenize davet etmenizi sağlar. Bu güzel canlıların dönüşümünü izlemek isterseniz bu bitkilere bahçenizin bir köşesini ayırabilirsiniz.

Toprağın Görünmez İşçileri: Isopod, Milipet ve Springtailler ​Bahçenizde "kapalı döngü" bir ekosistem kurmanın anahtarı, sadece bitkiler değil, toprağın altında çalışan mikro ve makro canlılardır. Tespih böcekleri (Isopoda) ve Springtailler (Collembola), organik atıkları bitki besinine dönüştüren en önemli ayrıştırıcılardır. 1. Tespih Böceği (Isopoda) https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User%3AJ0esj0es20&redlink=1 ​ ​Tespih böcekleri aslında karada yaşamaya uyum sağlamış kabuklulardır. Genellikle nemli ve karanlık bölgeleri tercih ederler. ​Ekolojik Rolü: Ölü bitki materyallerini ve çürümekte olan odunsu parçaları tüketerek daha küçük parçalara ayırırlar. Bu süreç, mikroorganizmaların organik maddeyi daha hızlı ayrıştırmasını sağlar. ​Ağır Metal Stabilizasyonu: Bilimsel çalışmalar, tespih böceklerinin topraktaki kurşun, kadmiyum ve arsenik gibi ağır metalleri bünyelerinde biriktirerek toprağın toksisitesini azaltabildiğini göstermektedir. ​Akademik Not: Isopodlar, "makro-ayrıştırıcılar" sınıfına girer. Toprak agregat yapısının oluşumuna katkıda bulunarak killi toprakların fiziksel kalitesini artırırlar. 2. Springtail (Collembola) https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User%3AJ0esj0es20&redlink=1 ​ ​Gözle zor fark edilen bu küçük canlılar, toprak sağlığının biyolojik göstergesi olarak kabul edilir. ​Mantar Yönetimi: En temel besin kaynakları mantar sporları ve küflerdir. Kök bölgesindeki patojenik mantarları tüketerek bitkileri hastalıklara karşı korurlar. ​Besin Döngüsü: Sindirim sistemlerinden geçen organik maddeler, bitkilerin doğrudan emebileceği mineral formlara dönüşür. ​Akademik Not: Collembola üyeleri, "mezo-fauna" olarak adlandırılır. Topraktaki azot döngüsünü hızlandırarak bitki büyüme hızını dolaylı yoldan %10-15 oranında artırabildikleri gözlemlenmiştir. 3. Milipedler Binyüzayaklılar (Millipede), bahçenizdeki "kapalı döngü" sisteminin en güçlü mekanik parçalayıcılarından biridir. Çoğu zaman çıyanlarla (centipede) karıştırılsalar da, yaşam tarzları ve toprağa katkıları tamamen farklıdır. ​İşte bu canlıların özellikleri ve akademik önemi: ​Biyolojik Rolü: Birincil Ayrıştırıcı ​Millipedler, ekosistemde "detritivor" yani ölü organik madde yiyici olarak görev yaparlar. ​Mekanik Parçalama: Sertleşmiş ölü yaprakları, dökülen dalları ve bitki artıklarını çiğneyerek mikroorganizmaların (bakteri ve mantar) ayrıştırabileceği küçük parçalara bölerler. ​Toprak Oluşumu: Yedikleri maddeleri sindirip dışkıladıklarında, bu atıklar hümik asit bakımından zengin, yüksek kaliteli bir toprak agregatına dönüşür. ​Kalsiyum Döngüsü: Dış iskeletlerini oluşturmak için topraktaki kalsiyumu kullanırlar ve öldüklerinde bu kalsiyumu bitkilerin kök bölgesine geri kazandırırlar. Akademik Not: Millipedler, orman tabanı ve bahçe ekosistemlerinde "ekosistem mühendisleri" olarak tanımlanır. Toprak profilindeki besin döngüsünü hızlandırarak karbonun toprakta depolanmasına yardımcı olurlar. Özellikle killi ve ağır bünyeli topraklarda, organik maddeyi alt katmanlara taşıyarak toprağın fiziksel gözenekliliğini artırırlar. ​Bahçenizdeki Durumu ​Tespih böcekleri ve springtailler ile birlikte harika bir ekip olurlar. Millipedler daha kaba atıkları (sert yapraklar, küçük dal parçaları) hallederken, tespih böcekleri orta boy, springtailler ise mikroskobik boyuttaki atıklarla ilgilenir. Böylece bahçenizde tam bir atık yönetimi hiyerarşisi oluşur. ​Bahçenizde Bu Canlıları Nasıl Desteklersiniz? ​Bu canlıların sitemizde (bahçemizde) kalıcı olması için şu koşulları sağlamalıyız: ​Sürekli Malçlama: Onlara hem yiyecek hem de korunaklı bir yuva sağlar. ​Nem Dengesi: Özellikle kurak yaz aylarında bu canlıların hayatta kalması için toprak yüzeyinin nemli tutulması kritiktir. ​Kimyasal Yasak: Pestisit kullanımı bu hassas dengenin çökmesine neden olur.

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:MaedaAkihiko Akdeniz’in Mağrur Güzeli: ​Eğer bir bitki hem kavurucu sıcağa, hem deniz tuzuna, hem de uzun süreli susuzluğa meydan okuyup bir de üzerine muazzam çiçekler açıyorsa, o bitki kesinlikle Zakkum’dur. Anavatanı Akdeniz havzasından Uzak Doğu’ya kadar uzanan bu bitki, doğanın en dayanıklı sanat eserlerinden biridir. ​Zakkum’u özel kılan, mızrak şeklindeki sert, derimsi yaprakları ve dalların ucunda kümeler halinde açan, bazen katmerli bazen yalın kat olan zarif çiçekleridir. Peyzajda; rüzgar kıran çitlerde, karayolu refüjlerinde (kirliliğe direnci sayesinde), sahil bahçelerinde veya büyük teras saksılarında ana vurgu elemanı olarak kullanılır. Ancak unutulmamalıdır ki; zarafetinin ardında, tüm parçalarında barındırdığı özsu ile kendini koruyan zehirli bir yapıya sahiptir. ​Teknik Bakım Detayları ​Işık İsteği: Tam güneş. Gölge alanlarda bitki cılızlaşır, boyu anlamsızca uzar ve çiçek açmayı bırakır. Güneş, zakkumun yakıtıdır. ​Soğuğa Dayanıklılık: -7C ila -10 C dereceye kadar dayanıklıdır. Daha düşük sıcaklıklarda gövde zarar görebilir ancak kökten tekrar sürgün verme yeteneği yüksektir. ​Sıcağa Dayanıklılık: +45 C üzerine kadar ekstrem sıcaklıklara, yakıcı güneş ışığına ve kuraklığa olağanüstü dayanıklıdır. ​Toprak İsteği: Toprak seçmez. Killi, kumlu, kireçli veya fakir topraklarda bile yetişir. Tek şartı, köklerinin sürekli su içinde kalmamasıdır. ​Kök Yapısı: Güçlü ve derinlere giden bir kök yapısı vardır. Bu sayede yeraltı sularına ulaşmada çok başarılıdır. ​Boy-En: Doğal formunda 4-6 metre boya ve 3-4 metre ene ulaşabilir. Budama ile küçük bir ağaççık veya alçak bir çalı formunda tutulabilir. ​Sulama: Yerleştikten sonra (2. yıldan itibaren) inanılmaz kurakçıldır. Ancak bol çiçek ve hızlı büyüme için yaz aylarında haftalık sulama yapılması önerilir. Kurakçıl Peyzaj (Xeriscaping) Nedir? ​Bölge Uyumu: Türkiye’de Ege ve Akdeniz’in sembolüdür. Marmara sahil şeridi ve Güneydoğu Anadolu’da da çok rahattır. ​Ömrü: Çok yıllık (Perennial), çok uzun ömürlü odunsu bir çalı/ağaççıktır. ​Çiçek Rengi: Beyaz, pembe, koyu kırmızı, somon, sarı ve krem tonları. ​Çiçeklenme Dönemi: Mayıs ayından başlar, Ekim ayı sonuna kadar kesintisiz devam eder. ​Yaprak Durumu: Herdem yeşildir. Kışın o koyu yeşil, mızraksı yaprak yapısını korur. ​Zorluk: Bakımı Çok Kolay. İhmal edildikçe güzelleşen nadir bitkilerdendir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Kenraiz ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​Ege ve Akdeniz: Doğal yaşam alanıdır. Hiç bakım yapmasanız bile gelişir. Denizden gelen tuzlu serpintilere karşı en dirençli bitkidir. ​Marmara Bölgesi: İstanbul ve çevresinde güney cephelerde ve rüzgar almayan noktalarda mükemmel sonuç verir. Çok sert kışlarda yaprak uçlarında yanmalar olabilir, baharda budama ile düzelir. ​Güneydoğu Anadolu: Bölgenin aşırı sıcak ve kuru havasına tam uyum sağlar. Toza ve rüzgara karşı mükemmel bir bariyer oluşturur. ​İç ve Doğu Anadolu: Bu bölgelerde dış mekanda kışlaması zordur. Genellikle büyük saksılarda yetiştirilip kışın kapalı/don almayan mekanlara alınması gerekir. ​Çoğaltma Yöntemleri ​Zakkum çoğaltmak neredeyse çocuk oyuncağıdır: ​Suda Köklendirme: Yazın alınan 15-20 cm'lik taze dalları bir şişe suya koyun; birkaç hafta içinde köklendiğini göreceksiniz. ​Çelikleme: Doğrudan toprağa dikilen çelikler de (özellikle baharda) yüksek başarı oranıyla tutar. ​Tohum: Çiçeklenme sonrası oluşan uzun fasulye benzeri kapsüllerden çıkan tüylü tohumlarla da çoğalabilir. Photo by: Godwin Borg ​Bitkinin Bakımı İle İLGİLİ TÜYOLAR ​Güvenlik Uyarısı: Bitkinin tüm parçaları zehirlidir. Budama yaparken mutlaka eldiven kullanın ve budama artıklarını yakmayın (dumanı bile tahriş edici olabilir). Evcil hayvan ve çocukların olduğu bahçelerde dikkatli konumlandırılmalıdır. ​Budama: Çiçeklenme bittikten sonra (sonbaharda) budama yaparsanız, bitki bir sonraki bahara daha formlu ve bol dallı girer. ​Çiçek Verimi: Eğer zakkumunuz az çiçek açıyorsa, güneş alımı yetersizdir veya çok fazla azotlu gübre veriliyordur. Onu güneşle ve biraz "susuzlukla" baş başa bırakın. ​ ​KİŞİSEL NOTLARIM Bahçelere renk ve güzellik katmak isteyenler için alternatifi zor bulunur bir bitkidir. Yaz boyu çiçek açar. Renk renk çiçekleri vardır. Ağaç olarak da çalı olarak da kullanılabilir. Her dem yeşildir. Akdeniz ikliminin en az begonvil kadar sembolik bitkilerindendir. ​Hatırlatıcı Not: Zakkum, sabır ve dayanıklılığın bitkisidir. Onu diktiğiniz yerin zamanla ne kadar canlandığına ve en kurak yaz günlerinde bile bahçenize nasıl renk kattığına şahit olacaksınız.

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Nova Bahçelerin Gümüş Danteli ​Bahçenizdeki diğer bitkilerin renklerini daha parlak göstermek ve dokusal bir derinlik katmak istiyorsanız, Kül Çiçeği rakipsiz bir yardımcıdır. Anavatanı Akdeniz havzası olan bu bitki, ismini yapraklarını kaplayan ve ona "donmuş" veya "küllenmiş" bir görüntü veren yoğun beyaz tüylerden alır. ​Kül Çiçeği'ni özel kılan, her biri el işi bir danteli andıran derin parçalı yapraklarıdır. Peyzajda genellikle bordür önlerinde, mevsimlik çiçek tarhlarında kontrast yaratmak için veya kış bahçesi aranjmanlarında kullanılır. Gümüşi rengi, özellikle koyu mor, kırmızı veya lacivert çiçekli bitkilerle (örneğin kedi nanesi veya petunyalarla) birleştiğinde görsel bir şölen sunar. ​Teknik Bakım Detayları ​Işık İsteği: Tam güneş. Yaprakların o meşhur gümüşi-beyaz rengini koruması için bol ışık şarttır; gölgede yapraklar yeşile döner. ​Soğuğa Dayanıklılık: -10 C dereceye kadar dayanıklıdır. Hafif donlara dirençlidir ancak sert kışlarda koruma ister. ​Sıcağa Dayanıklılık: +35 C dereceye kadar dayanıklıdır. Akdeniz kökenli olduğu için sıcak ve kuru havaya alışıktır. ​Toprak İsteği: İyi drenajlı, kumlu ve hafif kurak toprakları sever. Islak ve ağır killi topraklarda kökleri çabuk çürür.Killi Toprak Nasıl İyileştirilir? ​Kök Yapısı: Saçak kök yapısına sahiptir, saksı gelişimine çok uygundur. ​Boy-En: Boyu ve eni ortalama 30-40 cm civarında kalır, derli toplu bir öbek oluşturur. ​Sulama: Kuraklığa dayanıklıdır. Toprak üst yüzeyi kurumadan sulanmamalıdır. Yaprakların üzerine su değdirmemeye çalışmak (dipten sulama) tüylü yaprak sağlığı için önemlidir. ​Bölge Uyumu: Türkiye'nin tüm sahil şeridinde (Ege, Akdeniz, Marmara) çok rahattır. İç kesimlerde kışın korunmalıdır. ​Ömrü: Çok yıllık (Perennial) olsa da, genellikle formu bozulmaması için 2-3 yılda bir yenilenir veya mevsimlik olarak kullanılır. ​Çiçek Rengi: Küçük, sarı, papatya benzeri çiçekler açar. ​Çiçeklenme Dönemi: Yaz aylarında. (Ancak genellikle yaprak güzelliği için yetiştirilir.) ​Yaprak Durumu: Herdem yeşildir. Gümüş rengini dört mevsim korur. ​Zorluk: Bakımı Kolay. Sadece fazla sudan kaçınmanız yeterlidir. Photo by: Stephen James McWilliam ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​Ege ve Akdeniz: Bitki için en ideal bölgedir. Denizden gelen tuzlu neme dayanıklıdır. Kışın neredeyse hiç bakım istemez. ​Marmara Bölgesi: Bahçelerde çok yaygın kullanılır. Kışın aşırı yağış alan bölgelerde süzek (drenajlı) toprak hayati önem taşır. ​İç Anadolu ve Karadeniz: İç Anadolu'da kışın bitkinin üzeri kuru yapraklar veya hasırla örtülmelidir. Karadeniz'de ise aşırı nemden dolayı yapraklarda oluşabilecek mantar hastalıklarına karşı hava sirkülasyonu yüksek yerlere dikilmelidir. ​Doğu Anadolu: Genellikle tek yıllık (mevsimlik) olarak kullanılır; kış soğuklarına dayanması zordur. ​Çoğaltma Yöntemleri ​Tohum: Bahar aylarında tohumdan kolayca üretilir. Tohumlar yüzeye ekilmeli ve çok hafif örtülmelidir çünkü çimlenmek için ışığa ihtiyaç duyarlar. ​Çelikleme: Yaz sonunda alınan gövde çelikleri, kumlu toprakta kolayca köklenir. https://www.tela-botanica.org/eflore/consultation/popup.php?module=popup-illustrations&action=fiche&referentiel=bdtfx&id=65094 ​Bitkinin Bakımı İle İLGİLİ TÜYOLAR ​Çiçekleri Budayın: Kül Çiçeği'nin sarı çiçekleri bitkinin enerjisini çalar ve gümüşi yaprakların formunu bozar. Profesyonel bahçıvanlar genellikle çiçek sapları uzamaya başladığında onları keserek bitkinin kompakt ve gri kalmasını sağlar. ​Gençleştirme: Bitki yaşlandıkça alt kısımları odunsulaşır ve kelleşir. Bu durumda sert bir budama yerine bitkiyi yenisiyle değiştirmek veya çelikten yeni fideler üretmek daha iyidir. ​KİŞİSEL NOTLARIM Eğer bahçenizde gece aydınlatması varsa, Kül Çiçeği'ni ışığın vurduğu noktalara dikin. Gümüş rengi geceleri ışığı yansıtarak bahçenize ay ışığı vurduğu hissini verir.

KENPEI's photo Bahçelerin Zarif ve Sadık Üyesi ​ Bahçenizde hem asil bir duruş sergileyen hem de sizi yormayan bir bitki arıyorsanız, Abelia (yaygın adıyla Güzellik Çalısı) tam aradığınız aday. Botanik dünyasında Abelia × grandiflora olarak bilinen bu bitki, aslında doğanın bir tasarım harikasıdır. Kökeni Doğu Asya ve Meksika’ya dayansa da, bugün gördüğümüz çoğu tür, dayanıklılığı artırılmış özel melezlerdir. ​Abelia’yı özel kılan, dallarının zarif bir yay çizerek yere doğru sarkmasıdır. Parlak, küçük ve dekoratif yaprakları mevsim geçişlerinde bakır ve bronz tonlarına bürünerek bahçenize görsel bir şölen sunar. Peyzaj tasarımlarında; estetik bir çit bitkisi, boşluk doldurucu bir soliter (tekil) çalı veya geniş saksılarda teras vurgusu olarak mükemmel iş çıkarır. Kelebekleri ve arıları kendine çeken o hafif parfümlü, çan şeklindeki beyaz-pudra pembe çiçekleri ise yaz ortasından sonbahar sonuna kadar bahçenizden eksik olmaz. ​Teknik Bakım Detayları ​Işık İsteği: Tam güneşli veya yarı gölge alanları sever. Ancak yaprak renklerinin canlılığı ve çiçek verimi için günde en az 6 saat güneş alması idealdir. ​Soğuğa Dayanıklılık: -15C dereceye kadar dayanıklıdır. Sert donlarda yaprak dökse de kök sistemi kendini korur. ​Sıcağa Dayanıklılık: +40C dereceye kadar yüksek sıcaklıklara ve neme karşı oldukça toleranslıdır. ​Toprak İsteği: Organik maddece zengin, iyi drenajlı ve hafif asidik-nötr toprakları tercih eder. Ağır killi topraklarda kök sağlığı için drenaj artırılmalıdır. ​Kök Yapısı: Saçak kök yapısına sahiptir. Bu sayede toprak tutma kabiliyeti yüksektir ve erozyon kontrolünde de tercih edilebilir. ​Boy-En: Türüne göre değişmekle birlikte maksimum 2-3 metre boya ve 2 metre ene ulaşabilir. Bodur varyeteleri (örn: ‘Confetti’) 60-80 cm civarında kalır. ​Sulama: Yeni dikildiğinde toprak nemli tutulmalıdır. Adaptasyon sağladıktan sonra kuraklığa orta derecede dayanıklıdır; yazın haftada 1-2 kez derin sulama yeterlidir. ​Bölge Uyumu: Türkiye’nin kıyı şeridinde mükemmel gelişim gösterir. İç kesimlerde ise korunaklı alanlarda yetiştirilmelidir. ​Ömrü: Çok yıllık (Perennial) odunsu bir çalıdır. ​Çiçek Rengi: Beyaz, uçuk pembe ve bazen leylak tonlarındadır. Çiçeklerin altındaki kızıl çanak yapraklar, çiçekler döküldükten sonra bile bitkiye renk vermeye devam eder. ​Çiçeklenme Dönemi: Haziran başından Kasım ayı sonundaki ilk donlara kadar kesintisiz çiçek açar. ​Yaprak Durumu: Yarı herdem yeşildir. Ilıman iklimlerde yaprak dökmez, sert kışlarda ise yapraklarını dökerek uykuya geçer. ​Zorluk: Bakımı Kolay. “Dik ve unut” diyebileceğimiz kadar zahmetsizdir. Photo by David J. Stang ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​Ege ve Akdeniz: Abelia için cennet diyebiliriz. Nem ve sıcağa bayılır. Yaz sıcaklarında susuz bırakılmamalıdır. Bu bölgelerde bitki tamamen herdem yeşil kalır. ​Marmara Bölgesi: İstanbul ve çevresinde çok popülerdir. Rüzgar alan yerlerde formu bozulmaz ancak çok sert poyrazlardan korunursa kışın yaprak formunu daha iyi korur. ​İç Anadolu: Karasal iklimde kışın yapraklarını dökecektir. İlkbahar son donları geçmeden budama yapılmamalıdır. Kışın kök çevresine malçlama yapmak (saman, ağaç kabuğu vb.) faydalı olur. ​Karadeniz: Yağışlı iklimi çok sever ancak toprağın su tutmamasına (drenaja) dikkat edilmelidir. Güneşi az gördüğü yerlerde çiçek verimi düşebilir. ​Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Doğu Anadolu’nun aşırı sert kışlarında (-20^\circ C altı) hayatta kalması zordur; saksıda yetiştirilip kışın korumaya alınmalıdır. Güneydoğu’da ise aşırı buharlaşmaya karşı akşam sulaması kritiktir. ​Çoğaltma Yöntemleri ​Abelia’yı çoğaltmak oldukça keyifli ve başarı oranı yüksek bir işlemdir: ​Yumuşak Odun Çeliği (Yaz Sonu): Temmuz-Ağustos aylarında henüz tam sertleşmemiş yeni sürgünlerden 10-15 cm’lik parçalar kesin. Alttaki yaprakları temizleyip köklendirme hormonuna (isteğe bağlı) batırarak nemli torfa dikin. Bitkileri Çelikle Çoğaltma ​Sert Odun Çeliği (Kış Başı): Bitki uyku halindeyken alınan olgun dallar doğrudan toprağa veya saksıya dikilerek baharda köklenmesi beklenebilir. ​Ayırma: Çok gelişmiş kök gövdeleri erken baharda dikkatlice bölünerek yeni alanlara şaşırtılabilir. ​Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​Budama Sanatı: Abelia, “eski daldan” çiçek açmaz. Bu yüzden her bahar başında (Şubat-Mart) bitkiyi formda tutmak için sert budama yapabilirsiniz. Bu, yeni sürgünleri ve dolayısıyla bol çiçeği teşvik eder. ​Renk Oyunu: Yapraklarının sonbaharda kızıla dönmesini istiyorsanız, bitkiyi mutlaka güneş gören bir yere konumlandırın; gölgede yapraklar yeşil kalır. ​Gübreleme: Bahar başında yavaş salınımlı bir kompoze gübre, tüm sezon ihtiyacını karşılayacaktır. KİŞİSEL NOTLARIM ​ Küçük çiçekleri ile çok hoş bir bitkidir. Alacalı yapraklı olanları peyzajda kullanışlılığını arttırır. Kışları don gören yerlerde yaprak döker. Ama baharda canlı bir şekilde geri gelir. budayarak küçük ağaç formu verilebilir. Bonsai yapımına uygundur. ​Hatırlatıcı Not: Abelia, sabırlı bir bitkidir. İlk yıl kök gelişimine odaklandığı için çok boylanmayabilir, ancak ikinci yılından itibaren bahçenizin yıldızı olmaya adaydır!

Çok Kullanılan Çit Bitkileri Bahçenizin etrafında yeşil bir duvar oluşturmak isteyenler için, güzel ve kullanışlı çalıları derledik. ​1. Mazı (Thuja) ​Özellik: Her mevsim yeşildir, piramit formunda hızla uzar. ​Kullanım: Sık dokusu sayesinde mükemmel bir rüzgar ve ses perdesi oluşturur. ​2. Taflan (Euonymus) ​Özellik: Alacalı (sarı-yeşil) yapraklarıyla bahçeye renk katar. ​Kullanım: Şekilli budamaya çok uygundur; hem boylu çit hem de sınır belirleyici olarak kullanılır. ​3. Manolya Yapraklı Kartopu (Viburnum lucidum) ​Özellik: Parlak, iri ve deri gibi kalın yaprakları vardır. Çok hızlı büyür. ​Kullanım: Modern bahçelerde geniş ve parlak bir yeşil duvar isteniyorsa ilk tercihtir. ​4. Kış Kartopu (Viburnum tinus) ​Özellik: Kışın bile beyaz-pembe çiçekler açmasıyla ünlüdür. ​Kullanım: Soğuk aylarda bahçeye canlılık katmak ve doğal görünümlü bir çit kurmak için idealdir. ​5. Kurtbağrı (Ligustrum) ​Özellik: Dayanıklı, kanaatkar ve çok hızlı gelişen bir bitkidir. ​Kullanım: "Canlı çit" dendiğinde akla gelen ilk türdür; çok sık budanabilir. ​6. Ateş Dikeni (Pyracantha) ​Özellik: Turuncu, kırmızı veya sarı salkım meyveleri ve sert dikenleri vardır. ​Kullanım: Güvenlik (geçişi engelleme) amaçlı çitler için birebirdir. ​7. Süs İğdesi (Elaeagnus) ​Özellik: Yapraklarının altı gümüşi renktedir, kokulu küçük çiçekler açar. ​Kullanım: Deniz kenarındaki tuzlu rüzgarlara ve kuraklığa çok dayanıklıdır. ​8. Sabin Ardıcı (Juniperus sabina) ​Özellik: Yere yatık veya hafif yükselen, iğne yapraklı ve çok dirençli bir türdür. ​Kullanım: Genelde alçak çitler veya şev alanlarını kapatmak için tercih edilir. ​9. Porsuk (Taxus baccata) ​Özellik: Çok uzun ömürlüdür, gölgeye en dayanıklı çit bitkilerinden biridir. ​Kullanım: Klasik ve prestijli bahçelerde, kusursuz geometrik formlar vermek için kullanılır. ​10. Zakkum (Nerium oleander) ​Özellik: Yaz boyu açan rengarenk çiçekleri ve kuraklığa tam uyumuyla bilinir. ​Kullanım: Sıcak bölgelerde yol kenarı ve sınır çiti olarak çok popülerdir. ​11. Alev Çalısı (Photinia) ​Özellik: Yeni çıkan yaprakları parlak kırmızı rengindedir, sonra yeşile döner. ​Kullanım: Bahçede dinamik ve renk değiştiren bir çit görüntüsü sağlar. ​12. Şimşir (Buxus) ​Özellik: Küçük yapraklı, çok yavaş büyüyen ama çok yoğun dokulu bir bitkidir. ​Kullanım: Genellikle alçak sınır belirleme ve dekoratif şekilli (topiary) budamalar için klasik bir seçimdir.

Türkiye’nin iklim çeşitliliği ve göç yolları üzerinde olması sayesinde bahçelerimiz oldukça neşelidir. Eğer bahçenizde ağaçlar, su kaynağı veya birkaç çalılık varsa, şu dostlarımızı görme ihtimaliniz %90'ın üzerindedir: ​1. Yerleşik ve En Sık Görülenler ​Bu kuşlar dört mevsim bizimledir ve insan yerleşimlerine en çok alışmış olanlardır: https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Rhododendrites ​Ev Serçesi: Her yerdedirler. Sosyaldirler, gruplar halinde gezerler. https://en.wikipedia.org/wiki/User:Iruka ​Kumru: "Guguk-guu" sesiyle tanınır. Balkon saksılarına bile yuva yapacak kadar insanlara güvenirler. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Alexis_Lours ​Saksağan: Siyah-beyaz tüyleri ve uzun kuyruğuyla çok zekidir. Parlak nesnelere ve cevize bayılırlar. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Makele-90 ​Küçük Karga: Gri-siyah gövdesiyle her yerdedir. Bahçedeki cevizleri yüksekten asfalta atıp kırmalarıyla meşhurdur. ​2. Şarkıcı ve Renkli Misafirler ​Bahçenize estetik ve müzik katan türler: https://www.photo-natur.net/ ​Karatavuk: Simsiyah tüyleri ve parlak turuncu gagasıyla tanınır. Toprağı eşeleyerek (az önce konuştuğumuz) solucanları aramaya bayılır. Ötüşü çok melodiktir. Author: Sławek Staszczuk ​Baştankara (Büyük Baştankara): Sarı göğsü ve kafasındaki siyah "kravat" benzeri şeritle çok sevimlidir. Ağaçlardaki tırtılları temizleyerek bahçenize büyük hizmet eder. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Kookaburra_81 ​Saka: Kırmızı yüzü ve kanatlarındaki sarı bantla en renkli kuşlardan biridir. Genelde deve dikeni tohumlarını ve ayçiçeklerini sever. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:C-M ​Kızılgerdan (Nar Bülbülü): Turuncu göğsüyle kışın daha çok ortaya çıkar. Çok meraklıdır; siz bahçede çalışırken toprağı kazdığınızda yanınıza kadar gelip çıkan börtü böceği izleyebilir. ​3. Bahar ve Yaz Müjdecileri (Göçmenler) ​Bu kuşlar sadece sıcak havalarda misafirimiz olur: ​Kırlangıç: Evlerin saçaklarına çamurdan yuva yaparlar. Havada uçarken böcek avladıkları için doğal bir ilaçlama ekibi gibidirler. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Alexis_Lours ​Ebubekir (Sağan): Kırlangıçla karıştırılır ama neredeyse hiç yere konmazlar. Gökyüzünde çok hızlı ve çığlık atarak uçarlar. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Zcebeci ​İbibik (Çavuşkuşu): Eğer şanslıysanız, yelpaze gibi açılan ibiği ve uzun gagasıyla bu egzotik görünümlü kuşu bahçenizde çimenlerin üzerinde görebilirsiniz. Yeni Eklenen Bahçe Sakinleri https://www.flickr.com/photos/sanmartin/5577610542/wiki ​1. İspinoz (Ormanların Renkli Şarkıcısı) ​Özellikle meyve bahçelerinde ve ağaçlık alanlarda çok sık görülür. Erkeklerinin göğsü pas rengi-pembe, başı ise mavimsi gridir. Kanatlarındaki beyaz bantlar uçarken çok net seçilir. Yerde zıplayarak tohum ararlar. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:PierreSelim 2. Sığırcık (Gökyüzünün Dansçısı) ​Kalabalık gruplar halinde gezerler. Uzaktan siyah görünseler de yakından bakıldığında tüyleri metalik yeşil ve mor parıltılıdır, üzerinde minik beyaz benekler vardır. Taklit yetenekleri muazzamdır; başka kuşların ve hatta çevredeki seslerin (ıslık, kedi sesi gibi) taklidini yapabilirler. https://www.flickr.com/photos/145489125@N03/54087654925/ ​3. Kara Kızılkuyruk (Titrek Kuyruklu Zarif) ​ Bahçenizdeki duvarların üzerine veya kayalıkların tepesine konup sürekli kuyruğunu aşağı yukarı sallayan o kuştur. Erkekleri is rengi siyah, kuyrukları ise pas kırmızısıdır. Çok hareketlidirler ve bahçedeki böcekleri avlamada ustadırlar. ​4. Çit Kuşu (Bahçenin En Küçük ve En Gürültülüsü) ​Kısacık kuyruğunu dik tutmasıyla tanınan, kahverengi, minicik bir kuştur. Çalıların arasında fare gibi hızla hareket eder. Boyuna posuna bakmadan, bahçenin en yüksek sesli ötüşlerinden birine sahiptir. Saklanmayı çok sevdiği için onu görmek zordur ama sesini mutlaka duyarsınız. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Alexis_Lours ​5. Çıvgın (Sürekli Hareket Halindeki Yaprak) ​ Zeytin yeşili ve sarımsı tonlarıyla yaprakların arasında kamufle olur. Hiç durmadan daldan dala atlayarak yaprakların altındaki minik böcekleri ve bit bitlerini temizler. "Çiv-çiv" benzeri ritmik ve sade bir ötüşü vardır. https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User%3AJoselodos&redlink=1 ​6. Taş Kuşu (Açık Alanların Bekçisi) ​Eğer bahçenizde açık bir alan veya tarla sınırı varsa, bir çalı tepesine ya da tel örgüye konup etrafı izleyen bu kuşu görebilirsiniz. Turuncu göğsü ve siyah kafasıyla (erkeklerde) çok şıktır. İki taşı birbirine vuruyormuş gibi çıkan "tak-tak" sesiyle ismini almıştır.

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Peter_coxhead Kışın Renkli Mucizesi: Yılbaşı Kaktüsü (Schlumbergera) ​ Bitki dünyasının "aykırı" üyelerinden biriyle karşı karşıyasınız. Latince adıyla Schlumbergera , alışageldiğimiz çöl kaktüslerinin aksine, Brezilya’nın yağmur ormanlarında, ağaç tepelerinde yaşayan epifit bir kaktüs türüdür. Onu özel kılan, çoğu bitki uykuya daldığında, yani kasım ve ocak ayları arasında sergilediği o muazzam çiçek şölenidir. ​ Karakteristik Özellikleri ve Peyzaj Kullanımı Yılbaşı kaktüsü, dikensiz, boğumlu ve yassı gövde yapısıyla tanınır. Çiçekleri, her bir boğumun ucundan sarkan, katmanlı ve egzotik bir yapıya sahiptir. Renk paleti ise oldukça geniştir; canlı fuşyalar, saf beyazlar, yumuşak somon tonları ve derin kırmızılarla her dekorasyona uyum sağlar. ​ Peyzajda , özellikle sarkan formu nedeniyle yüksek raflar, askılı saksılar veya ayaklı standlar için idealdir. Minimalist saksılarla modern bir hava yakalarken, toprak saksılarla retro bir görünüm sunar. İç mekan tasarımlarında "mevsimsel renk odağı" oluşturmak için rakipsizdir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Abraham ​ Detaylı Bakım Rehberi ​ Işık İsteği Yarı gölge veya filtrelenmiş parlak ışığı sever. Doğrudan öğle güneşi eklemli gövdelerinin kızarmasına ve büzüşmesine neden olur. Çiçek tomurcuğu verme döneminde (sonbahar) ise "kısa gün" bitkisi olduğu için akşamları karanlığa ihtiyaç duyar. ​ Soğuğa Dayanıklılık Tropikal bir kaktüs olduğu için don olaylarına dayanamaz. Ancak çiçek açması için sonbaharda 12-15 C civarındaki serinliğe ihtiyaç duyar. 7 C altındaki sıcaklıklar bitkiyi strese sokar. ​ Sıcağa Dayanıklılık 25-30 C derecelere kadar toleranslıdır. Ancak sıcaklık arttıkça nem ihtiyacı da artar. Aşırı sıcak ve kuru hava tomurcuk dökülmesine sebep olabilir. ​ Toprak İsteği Drenajı çok yüksek toprakları sever. Klasik kaktüs toprağına biraz daha fazla organik madde (torf veya çam kabuğu) ekleyerek nemi hafif tutan ama su biriktirmeyen bir karışım hazırlanmalıdır. ​ Kök Yapısı Saçak köklüdür. Kökleri oldukça hassastır, bu yüzden aşırı sulama kök çürüklüğüne çok hızlı yol açar. ​ Boy - En Yavaş büyüyen bir türdür. Boyu genellikle 30-40 cm civarında kalırken, yaşlandıkça yanlara doğru genişleyerek 60 cm çapa kadar ulaşabilir. ​ Sulama Çöl kaktüslerinden daha fazla suya ihtiyaç duyar. Toprağın üst yüzeyi kuruduğunda sulanmalıdır. Çiçeklenme döneminde toprak nemli tutulmalı, çiçeklenme bittikten sonra ise bitki dinlenmeye bırakılarak sulama azaltılmalıdır. ​ Bölge Uyumu Türkiye genelinde iç mekan bitkisidir. Ancak Ege ve Akdeniz'in nemli ve ılıman sahil kesimlerinde, kışın korunaklı balkonlarda muazzam bir gelişim gösterir. ​ Ömrü Çok yıllıktır. İyi bakılan bir yılbaşı kaktüsü 20-30 yıl boyunca her yıl çiçek açmaya devam eder. ​ Çiçek Rengi Pembe, kırmızı, beyaz, turuncu, somon, lila ve nadiren sarı. ​ Çiçeklenme Dönemi Kasım sonundan Ocak sonuna kadar. Bazı türleri (Paskalya Kaktüsü ile karıştırılmamalıdır) baharda tekrar küçük bir çiçeklenme yapabilir. ​ Yaprak Durumu Gerçek yaprakları yoktur; yaprak görevi gören yeşil yassı gövde parçaları herdem yeşildir, dökülmez. ​ Zorluk Kolay - Orta.  İhtiyaçlarını (serinlik ve karanlık dengesi) anladığınızda bakımı oldukça zahmetsizdir. https://www.flickr.com/photos/blumenbiene/38952132402/ ​ Türkiye Coğrafyasına Özel Notlar ​ Marmara ve Karadeniz:  Bu bölgelerin doğal nemi yılbaşı kaktüsü için harikadır. Ancak kışın kaloriferli evlerde nem kaybına dikkat edilmelidir. ​ İç Anadolu ve Doğu Anadolu:  Kuru hava en büyük sorundur. Kışın kalorifer peteklerinden uzak, serin bir odada tutulmalı; gerekirse yanına bir bardak su konularak nem dengelenmelidir. ​ Ege ve Akdeniz:  Yaz sıcaklarında bitkiyi mutlaka en serin ve gölge yere çekmelisiniz. Eylül sonu itibariyle dışarıdaki serin havayı (don olmamak kaydıyla) alması, çiçeklenmeyi tetikleyecektir. ​ Çoğaltma Yöntemleri ​Yılbaşı kaktüsü çoğaltması en ödüllendirici bitkilerden biridir: ​ Çelikleme (Boğumdan Ayırma):  En az 2-3 boğumdan oluşan sağlıklı bir dalı, eklem yerinden hafifçe çevirerek koparın. ​ Kuruma Süresi:  Kopardığınız parçayı hemen dikmeyin; yara yerinin kuruması için 1-2 gün gölgede bekletin. ​ Dikim:  Kuruyan çeliği hafif nemli toprağa sadece bir boğumu gömülecek şekilde dikin. Birkaç hafta içinde köklenecektir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Agnes_Monkelbaan ​ Bitkinin Bakımı ile İlgili Tüyolar ​ Tomurcukluyken Yerini Değiştirmeyin:  Bu bitki bir "yer tutucudur". Üzerinde küçük tomurcuklar belirdiğinde saksısını çevirmek veya başka odaya taşımak, tomurcukların anında dökülmesine neden olur. ​ Çiçeklenme İçin "Karanlık" Reçetesi:  Eğer bitkiniz çiçek açmıyorsa, Eylül ayından itibaren günde 12-14 saat tam karanlıkta (hiç ışık almayan bir oda veya üzerine kutu kapatarak) kalmasını sağlayın. ​ Dinlenme Dönemi:  Çiçekleri döküldükten sonra yaklaşık 1 ay boyunca sulamayı minimuma indirin ve gübreleme yapmayın. Bu, bitkinin bir sonraki yıl için güç toplamasını sağlar. ​ Editörün Notu:  Yılbaşı kaktüsü, adeta kışın bitmediğini müjdeleyen bir dost gibidir. Büyüklerimizin evlerinde eksik olmayan o klasik çiçeği modern saksılarla birleştirerek web sitende harika bir nostalji köşesi oluşturabilirsin.