Photo by Rasbak Doğanın Azot Fabrikası: (Robinia pseudoacacia) ​GİRİŞ Botanik dünyasında Robinia pseudoacacia olarak bilinen, halk arasında ise salkım ağacı veya beyaz akasya olarak anılan bu tür, aslında gerçek bir hayatta kalma ustasıdır. Anavatanı Kuzey Amerika’nın güneydoğusu olsa da, arsız büyüme hızı ve dayanıklılığı sayesinde tüm dünyaya yayılmıştır. Genellikle süt beyazı, salkım şeklinde sarkan ve baş döndürücü bir kokuya sahip çiçekleriyle tanınır. ​Peyzajda Kullanımı: Yalancı Akasya, peyzaj mimarisinde "sorun çözücü" olarak bilinir. Erozyon riski olan meyilli arazilerde kökleriyle toprağı bir ağ gibi sarar. Hızlı gölge istenen alanlarda, rüzgar perdesi oluşturmada ve en önemlisi "bozulmuş toprakların rehabilitasyonunda" ilk tercihtir. Eğer bahçenizde diğer bitkilerin yetişmediği, besinsiz ve sert bir toprak varsa, Yalancı Akasya orayı bir cennete dönüştürmek için gönüllü olur. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Kenraiz ​BAKIM REHBERİ ​Işık İsteği Tam güneş aşığıdır. Gölgeye toleransı düşüktür; ne kadar çok güneş alırsa çiçeklenmesi o kadar görkemli, gelişimi o kadar hızlı olur. ​Soğuğa Dayanıklılık Oldukça dirençlidir; -30°C dereceye kadar olan sert kış koşullarına bana mısın demez. ​Sıcağa Dayanıklılık Yüksek sıcaklıklara ve kuraklığa karşı çok dayanıklıdır. +45°C dereceyi bulan ekstrem sıcaklarda bile gelişimini sürdürebilir. ​Toprak İsteği Toprak seçmez. Fakir, kumlu, killi veya kireçli topraklarda dahi yetişir. Hatta kendi azotunu kendi ürettiği için en verimsiz toprağı bile zamanla zenginleştirir. Sadece çok ağır ve sürekli su tutan (drenajı sıfır) topraklardan hoşlanmaz. ​Kök Yapısı Hem çok derinlere inen bir kazık kök sistemine hem de yanlara doğru hızla yayılan saçak kök yapısına sahiptir. Bu ikili sistem onu devrilmelere karşı çok dirençli yapar. ​Boy-En (En Fazla) Boyu uygun koşullarda 25-30 metreye kadar çıkabilir. Taç genişliği (en) ise 10-15 metreyi bulabilir. ​Sulama Gençlik döneminde (ilk 2 yıl) düzenli sulama ister. Yerleştikten sonra ise müthiş bir kuraklık toleransı kazanır; sadece çok uzun süren yaz kuraklarında destek sulama yeterli olur. ​Bölge Uyumu (Türkiye Bazlı) Türkiye’nin hemen hemen her bölgesinde (en yüksek yaylalar hariç) sorunsuz yetişir. ​Ömrü Çok yıllık bir ağaçtır. Genellikle 60-100 yıl arası yaşar. ​Çiçek Rengi Temel türde saf beyazdır. Kültür türlerinde pembe tonlarına rastlanabilir. ​Çiçeklenme Dönemi Bahar sonu ve yaz başı (Mayıs - Haziran). Çiçeklenme süresi kısa ama etkisi büyüktür. ​Yaprak Durumu Kışın yapraklarını döker. Yaprakları bileşik yapılıdır ve sonbaharda sarararak dökülür. ​Zorluk Bakımı Kolay. Kendi kendine yeten, adeta "dik ve unut" kategorisinde bir ağaçtır. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Bogdan ​ TÜRKİYE COĞRAFYASI ÖZEL NOTLARI ​Ege ve Akdeniz: Bu bölgelerde gelişimi çok agresiftir. Budama ile form verilmezse kısa sürede alanı domine edebilir. Yazın aşırı susuz bıraksanız bile hayatta kalır. ​Marmara: Nemli havayı sever, İstanbul ve çevresindeki yol kenarlarında doğal yayılım gösterir. Mantari hastalıklara karşı dirençlidir. ​İç Anadolu: Kış ayazlarına karşı en güvenilir ağaçlardan biridir. Bozkır ağaçlandırmalarında kilit rol oynar. ​Karadeniz: Aşırı yağış alan ve drenajı kötü olan taban arazilerde dikkatli dikilmelidir; kök çürüklüğü riski oluşabilir. Yamaçlarda ise mükemmeldir. ​Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Doğu'nun sert kışına ve Güneydoğu'nun kavurucu sıcağına aynı anda dayanabilen nadir türlerdendir. ​ÇOĞALTMA YÖNTEMLERİ ​Tohumla Çoğaltma: Tohumları çok sert bir kabuğa sahiptir. Çimlenme için tohumlara "skarifiyasyon" (zımparalama veya sıcak suda bekletme) uygulanmalıdır. Sonbaharda ekilen tohumlar baharda hızla boylanır. ​Kök Çeliği: En etkili yöntemdir. Ağacın yanlara yayılan köklerinden alınan parçalar toprağa gömüldüğünde hızla yeni sürgünler verir. ​Dip Sürgünleri: Ağacın çevresinden çıkan "piç" denilen sürgünleri köklü bir şekilde ayırarak başka yere dikebilirsiniz. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Kingfiser ​ BİTKİNİN BAKIMI İLE İLGİLİ TÜYOLAR ​Budama (Chop and Drop): Permakültür yapıyorsanız, her bahar dallarını budayıp meyve ağaçlarınızın dibine serin. Yaprakları çok yüksek oranda azot içerir ve harika bir gübredir. ​Diken Uyarısı: Genç dalları oldukça keskin dikenlere sahiptir. Çocuk oyun alanlarının dibine dikerken veya budama yaparken dikkatli olunmalıdır. ​İstilacı Potansiyel: Eğer küçük bir bahçeniz varsa, kök sürgünlerini kontrol altında tutmalısınız. Aksi takdirde birkaç yıl içinde tüm bahçeniz bir akasya ormanına dönüşebilir! ​Unutma: Yalancı Akasya sadece bir ağaç değil, bahçenin toprağını iyileştiren bir "ekosistem mühendisi"dir. Arıların bu ağaca olan aşkı, bahçendeki tüm meyve verimini artıracaktır!

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Philmarin Anadolu’nun Şifalı Gücü: Hünnap (Ziziphus jujuba) ​GİRİŞ Botanik adı Ziziphus jujuba olan Hünnap, ana vatanı Çin olan ancak binlerce yıldır Anadolu topraklarında kök salmış, adeta buralı olmuş bir ağaçtır. "Çin Hurması" veya "Ölümsüzlük Meyvesi" olarak da anılır. Karakteristik olarak eğri büğrü, sanatsal bir gövde yapısına ve parlak, zarif yapraklara sahiptir. Bahar sonuna doğru açan küçük, sarımsı çiçekleri bahçeye müthiş bir koku yayar. ​Peyzajda Kullanımı: Hünnap, sadece meyvesi için değil, estetik formu için de tercih edilir. Yazın yemyeşil ve parlak dokusuyla ferahlık verirken, sonbaharda meyvelerinin kızıl kahverengiye dönmesiyle görsel bir şölen sunar. Kurakçıl (Xeriscape) peyzaj tasarımları için biçilmiş kaftandır. Ayrıca dikenli yapısı nedeniyle mülk sınırlarında "geçilmez" ve doğal bir koruma çiti oluşturmak için idealdir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Philmarin ​ BAKIM REHBERİ ​Işık İsteği Tam güneş. Meyvelerinin şekerlenmesi ve tam olgunlaşması için günde en az 6-8 saat direkt güneş ışığına ihtiyaç duyar. ​Soğuğa Dayanıklılık Oldukça dirençlidir; -25°C dereceye kadar olan kış soğuklarına dayanır. Geç çiçek açtığı için ilkbahar geç donlarından etkilenmez. ​Sıcağa Dayanıklılık Müthiştir. +45°C ve üzerindeki kavurucu sıcaklarda bile meyve kalitesinden ödün vermez. ​Toprak İsteği En sevdiği özelliklerinden biri toprak seçmemesidir. Tuzlu, kireçli, fakir ve taşlı topraklarda dahi yetişir. Ancak en yüksek verimi iyi drenajlı, tınlı topraklarda verir. ​Kök Yapısı Güçlü bir kazık kök sistemine sahiptir. Suya ulaşmak için derinlere iner, bu da onu yerleştikten sonra tamamen bağımsız bir ağaç yapar. ​Boy-En (En Fazla) Boyu genellikle 5-8 metre arasında kalır. Taç genişliği ise 4-6 metreye ulaşabilir. Budama ile daha kompakt tutulabilir. ​Sulama Dikildiği ilk iki yıl düzenli sulama ister. Yetişkin bir hünnap ağacı ise ekstrem kuraklıklar dışında sulanmadan bile meyve verebilir; ancak ticari verim için yazın ara ara sulanması önerilir. ​Bölge Uyumu (Türkiye Bazlı) Türkiye’nin her bölgesine uyumludur. Ege'nin sıcağından İç Anadolu'nun ayazına kadar her yere adapte olur. ​Ömrü Çok yıllık. Oldukça uzun ömürlüdür, 100-200 yıl yaşayabilen örnekleri mevcuttur. ​Çiçek Rengi Küçük, yıldız şeklinde ve sarımsı-yeşil renktedir. ​Çiçeklenme Dönemi Bahar sonu ve yaz başı (Mayıs - Haziran). Geç çiçeklendiği için don riskini bertaraf eder. ​Yaprak Durumu Kışın yapraklarını döker. Parlak yeşil yaprakları sonbaharda dökülmeden önce sararır. ​Zorluk Bakımı Çok Kolay. Hastalık ve zararlı neredeyse hiç uğramaz. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Philmarin ​TÜRKİYE COĞRAFYASI ÖZEL NOTLARI ​Ege ve Akdeniz: Meyveler en erken burada olgunlaşır. Sahil şeridindeki nemden rahatsız olmaz ama iç kesimlerdeki kuru sıcakta meyve lezzeti daha çok artar. ​Marmara: Nemli iklimde çok rahat yetişir. Ancak meyvelerin tam şekerlenmesi için en güneşli köşeye dikilmelidir. ​İç Anadolu: Kış soğuklarından korkmanıza gerek yok. Bozkır ikliminin en sevdiği ağaçlardan biridir. ​Karadeniz: Çok aşırı yağış alan, sürekli kapalı havalarda meyve verimi düşebilir. Daha çok güneş alan, drenajı iyi yamaçlara dikilmelidir. ​Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Güneydoğu’nun kuru sıcağına en iyi dayanan meyvelerden biridir. Doğu Anadolu’da ise korunaklı alanlara dikilmesi kışın ilk yıllarındaki dayanıklılığını artırır. ​ÇOĞALTMA YÖNTEMLERİ ​Dip Sürgünleri: En yaygın ve kolay yöntemdir. Ana ağacın dibinden çıkan sürgünler sonbahar veya erken baharda köklü olarak ayrılarak dikilir. ​Tohumla Çoğaltma: Çekirdekleri çok serttir. Çimlenmesi zordur ve açılan bitki yabani (aşısız) olabilir. ​Aşı: Yabani hünnap (çalı formu) üzerine büyük meyveli kültür türlerinin aşılanmasıyla en kaliteli meyveler elde edilir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Zcebeci ​BİTKİNİN BAKIMI İLE İLGİLİ TÜYOLAR ​Meyve Hasadı: Meyveler önce yeşil, sonra sarı-yeşil, en son kahverengi olur. Elma gibi çıtır yemek istiyorsanız beneklendiğinde; hurma gibi yumuşak yemek istiyorsanız tamamen kahverengiye dönüp hafif pörsümesini bekleyerek toplayın. ​Budama: İç içe geçmiş dalları seyrelterek güneşin ağacın içine girmesini sağlayın. Bu, meyve kalitesini artırır. ​Doğal İlaç: Hünnap yaprakları çiğnendiğinde dildeki "tatlı" algısını geçici olarak yok eder. İlginç bir doğa mucizesidir! ​Unutma: Hünnap, "sabırlı bahçıvanın" ağacıdır. İlk yıllarda yavaş büyür ama bir kez yerleştiğinde torunlarınıza kadar meyve verecek kadar sadıktır.

Photo by Goldlocki Bahçelerin Kırmızı Kalbi: Domates (Solanum lycopersicum) ​GİRİŞ Botanik dünyasında Solanum lycopersicum olarak adlandırılan domates, aslında itüzümü ailesinin (Solanaceae) en meşhur üyesidir. Anavatanı Güney ve Orta Amerika’nın güneşli yamaçlarıdır. İlk keşfedildiğinde "zehirli" sanılıp sadece süs bitkisi olarak yetiştirilse de, bugün mutfakların vazgeçilmezidir. Çeri (cherry), salkım, pembe tarla domatesi veya etli sosluk gibi yüzlerce çeşidiyle her damak tadına hitap eder. ​Peyzajda ve Bahçede Kullanımı: Domates sadece bir gıda değil, doğru desteklerle (kafes veya sırık) dikey bahçecilikte estetik bir unsurdur. Permakültürde "kadife çiçeği" (marigold) ve "fesleğen" ile yan yana dikilerek (arkadaş bitkiler) hem zararlılardan korunur hem de bahçede müthiş bir koku ve renk cümbüşü yaratır. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Wilhelm_Zimmerling_PAR ​ BAKIM REHBERİ ​Işık İsteği Tam güneş. Domates bir güneş fabrikasıdır; lezzetli ve sulu meyveler için günde en az 6-8 saat kesintisiz güneş şarttır. ​Soğuğa Dayanıklılık Hassastır. +10°C'nin altındaki sıcaklıklarda gelişimi durur. 0°C ve altındaki don olaylarında bitki tamamen ölür. ​Sıcağa Dayanıklılık Yüksektir ancak +35°C'nin üzerindeki ekstrem sıcaklarda polenler kuruduğu için bitki meyve bağlamayı durdurabilir (çiçek döker). ​Toprak İsteği Besin maddelerince zengin, organik madde miktarı yüksek (kompost destekli), süzek ve hafif asidik (pH 6.0-6.8) toprakları sever. Ağır killi topraklarda kök hastalıkları riski artar. ​Kök Yapısı Genellikle saçak köklüdür. Ancak tohumdan direkt yerine ekildiğinde güçlü bir ana kazık kök de geliştirebilir. Gövdesinden toprağa değen her yerden yeni kökler (adventif kökler) çıkarma yeteneğine sahiptir. ​Boy-En (En Fazla) Çeşidine göre değişir. Oturak (determinate) türler 60-90 cm'de kalırken, Sırık (indeterminate) türler destekle 2-3 metreye kadar boylanabilir. ​Sulama Düzenli ve dipten sulama ister. Toprak kurumaya yakınken sulanmalıdır. Yapraklara su değdirilmemesi mantar hastalıklarını önlemek için kritiktir. Düzensiz sulama (bir kurutup bir çok sulama) meyvelerde çatlamaya neden olur. ​Bölge Uyumu (Türkiye Bazlı) Tüm Türkiye’de yaz aylarında yetiştirilebilir. Ancak üretim takvimi bölgelere göre değişir. ​Ömrü Genetik olarak çok yıllık olsa da, soğuğa dayanamadığı için tarımsal olarak tek yıllık muamele görür. ​Çiçek Rengi Parlak sarı, küçük yıldız şeklinde çiçekleri vardır. ​Çiçeklenme Dönemi Fide dikiminden yaklaşık 4-6 hafta sonra başlar ve sezon boyu devam eder. ​Yaprak Durumu Kışın ölür. Karakteristik tüylü ve kendine has kokulu yapraklara sahiptir. ​Zorluk Orta. İlgi, doğru sulama ve hastalık takibi ister. https://cs.wikipedia.org/wiki/Wikipedista:Reaperman ​ TÜRKİYE COĞRAFYASI ÖZEL NOTLARI ​Ege ve Akdeniz: Türkiye'nin domates deposudur. Şubat sonu/Mart başı açık sahaya dikim yapılabilir. Yaz sonu aşırı sıcaklarda gölgeleme filesi verimi artırır. ​Marmara: Nemli havası nedeniyle "Mildiyö" (mantar) hastalığına dikkat edilmelidir. Havalanmanın iyi olduğu rüzgarlı alanlar seçilmelidir. ​İç Anadolu: Dikim için mutlaka Mayıs ortası (don riski bitimi) beklenmelidir. Gündüz-gece sıcaklık farkı domatesin şeker oranını artırarak çok lezzetli olmasını sağlar. ​Karadeniz: Yağışın çok olduğu bölgelerde üstü kapalı (sera veya sundurma altı) yetiştiricilik, meyvelerin çürümemesi için daha güvenlidir. ​Doğu Anadolu: Kısa ve sıcak geçen yaz sezonuna uygun "erken gelişen" (early bird) çeşitler tercih edilmelidir. ​ÇOĞALTMA YÖNTEMLERİ ​Tohumla Çoğaltma: En yaygın yöntemdir. İlkbahar donlarından 6-8 hafta önce kapalı mekanda viyollere ekilerek fide yapılır. ​Koltuk Alma (Çelikleme): Sırık domateslerin yaprak koltuklarından çıkan sürgünler (koltuklar) koparılıp suya konursa birkaç günde köklenir. Bu, mevsim içinde yeni fideler elde etmenin en hızlı yoludur. ​BİTKİNİN BAKIMI İLE İLGİLİ TÜYOLAR ​Kalsiyum Eksikliği: Meyvelerin altı siyahlaşıp çürüyorsa (çiçek burnu çürüklüğü), bu toprakta kalsiyum eksikliği veya düzensiz sulama işaretidir. Yumurta kabuklarını ezip toprağa karıştırmak uzun vadeli bir çözümdür. ​Derin Dikim: Domates fidelerini dikerken gövdesinin bir kısmını (alt yaprakları kopararak) toprağa gömün. Gömülen gövdeden ekstra kökler fışkıracak, bu da bitkiyi çok daha güçlü yapacaktır. ​Koltuk Alma: Sırık domateslerde ana gövde ve yaprak arasından çıkan küçük sürgünleri koparın. Bu, enerjinin gereksiz yaprağa değil, meyveye gitmesini sağlar. ​Hatırlatıcı Not: Domatesin yanına asla patates dikme (hastalıkları birbirine bulaştırırlar), ama bolca fesleğen/reyhan dik; hem tadını güzelleştirir hem de zararlıları kaçırır!

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Wilhelm_Zimmerling_PAR Sofraların Serinliği: (Cucumis sativus) ​GİRİŞ Botanik dünyasında Cucumis sativus olarak bilinen salatalık (hıyar), kabakgiller (Cucurbitaceae) ailesinin en popüler üyesidir. Anavatanı Hindistan'ın etekleri olan bu bitki, binlerce yıldır suyun en lezzetli formunu bizlere sunar. %95'i su olan meyveleriyle sadece bir gıda değil, aynı zamanda doğal bir hidrasyon kaynağıdır. Turşuluk (kornişon), sofralık (lânga) veya ince kabuklu (çengelköy) gibi pek çok çeşidiyle bahçelerin vazgeçilmezidir. ​Peyzajda ve Bahçede Kullanımı: Salatalık, sülükleri (tutunma kolları) sayesinde dikeyde büyüme ustasıdır. Bahçenizde yer darlığı varsa çitlere, filelere veya pergolalara tırmandırılarak "yeşil duvarlar" oluşturulabilir. Ayrıca büyük yaprakları sayesinde altında yetişen marul gibi güneşten çabuk etkilenen bitkilere doğal bir gölgelik sağlar. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:MIKHEIL ​ BAKIM REHBERİ ​Işık İsteği Tam güneş. Günde en az 6 saat güneş almalıdır. Yarı gölgede bitki büyür ancak meyve verimi ve kalitesi ciddi oranda düşer. ​Soğuğa Dayanıklılık Çok hassastır. Soğuğa hiç tahammülü yoktur. +10°C'nin altındaki sıcaklıklar bitkiyi strese sokar, 0°C ise tamamen öldürür. ​Sıcağa Dayanıklılık Yüksektir. Ancak +35°C'nin üzerindeki nemli olmayan sıcaklarda yapraklarda pörsüme ve meyvelerde acılaşma görülebilir. ​Toprak İsteği Gevşek, süzek (drenajı iyi), organik maddece zengin ve sıcak toprakları sever. Ağır killi topraklarda kök çürüklüğü riski çok yüksektir. Bol yanmış ahır gübresi veya komposta bayılır. ​Kök Yapısı Yüzlek bir saçak kök yapısına sahiptir. Kökleri toprağın hemen altında yayıldığı için kök çevresindeki çapalama işlemlerinde çok dikkatli olunmalıdır. ​Boy-En (En Fazla) Sırık çeşitler tırmanma desteğiyle 2-3 metre boya ulaşabilir. Oturak (yer) çeşitleri ise 1-1.5 metre çapında bir alana yayılır. ​Sulama Çok yüksektir. Salatalık susuzluğu hiç sevmez. Toprağı her zaman nemli kalmalıdır. Su eksikliği meyvenin doğrudan acılaşmasına neden olur. Sulama sabah erken saatlerde ve doğrudan kök bölgesine yapılmalıdır. ​Bölge Uyumu (Türkiye Bazlı) Türkiye’nin tüm bölgelerinde yetiştirilebilir. Ancak don riskinin tamamen geçtiği dönemler beklenmelidir. ​Ömrü Tek yıllıktır. Sezon sonunda görevini tamamlar ve kurur. ​Çiçek Rengi Parlak sarı renktedir. Genellikle aynı bitki üzerinde hem erkek hem de dişi çiçekler bulunur (monoik). ​Çiçeklenme Dönemi Fide dikiminden yaklaşık 3-5 hafta sonra başlar. Meyve hasat edildikçe çiçeklenme devam eder. ​Yaprak Durumu Geniş, tüylü ve kaba yapraklara sahiptir. Nemli havalarda yaprak hastalıklarına karşı hassastır. ​Zorluk Kolay - Orta. Hızlı büyüdüğü için sonuç almak kolaydır ancak sulama ve hastalık takibi dikkat ister. https://www.flickr.com/people/91314344@N00 ​ TÜRKİYE COĞRAFYASI ÖZEL NOTLARI ​Ege ve Akdeniz: Mart başı itibarıyla ekime uygundur. Yazın aşırı sıcak bölgelerde (Antalya, Aydın vb.) öğle güneşinden korumak için hafif gölgeleme meyve verimini uzatır. ​Marmara: Hava nemi yüksek olduğu için "Külleme" hastalığına dikkat! Bitkileri sık dikmekten kaçınmalı, hava sirkülasyonu sağlanmalıdır. ​İç Anadolu: Toprak ısınmadan (Mayıs ortası) ekim yapılmamalıdır. Gece serinlikleri başladığında bitki örtü altına alınırsa hasat süresi uzatılabilir. ​Karadeniz: Yağışlı dönemlerde yaprakların ıslanması mantar riskini artırır. Dikey yetiştiricilik (sırık sistemi) Karadeniz için en sağlıklı yöntemdir. ​Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Güneydoğu'da kurutucu rüzgarlardan korunmalıdır. Doğu'da ise kısa ve yoğun yaz döneminde hızla meyve veren çeşitler seçilmelidir. Photo by Salicyna ​ ÇOĞALTMA YÖNTEMLERİ ​Tohumla Çoğaltma: En sağlıklı yöntemdir. Kökleri taşınmaktan hoşlanmadığı için tohumların direkt bahçedeki yerine veya büyükçe viyollere ekilmesi önerilir. ​Fideleme: Don riski olan bölgelerde sezonu öne çekmek için kapalı alanda fide üretilip, hava ısınınca toprağa şaşırtılır. ​BİTKİNİN BAKIMI İLE İLGİLİ TÜYOLAR ​Acılaşmayı Önleme: Meyvelerin acı olmasının temel sebebi düzensiz sulama ve aşırı sıcak stresidir. Toprağı asla tam kurutmayın. ​Sık Hasat: Salatalık ne kadar çok toplanırsa o kadar çok meyve verir. Meyveleri dalında kartlaşmaya bırakırsanız bitki "tohum yaptım, görevim bitti" diyerek yeni meyve vermeyi durdurur. ​Külleme ile Mücadele: Yapraklarda beyaz un gibi lekeler görürseniz, sütlü su (1 ölçü süt, 9 ölçü su) karışımını püskürtmek organik bir çözüm olabilir. ​ ​Hatırlatıcı Not: Salatalığı asla kabak ve kavunla çok yakın dikme; tozlaşma karışmasa da aynı aileden oldukları için hastalıkları birbirlerine hızla bulaştırırlar. Dereotuyla komşu yaparsan tadı ve sağlığı yerinde olur!

Photo by Eric Hunt Biber, Renkli ve Şifalı ​ Biber, bilimsel adıyla Capsicum \ annuum, patlıcangiller (Solanaceae) ailesinin en neşeli ve karakteristik üyelerinden biridir. Anavatanı Orta ve Güney Amerika olan bu bitki, Kristof Kolomb'un yolculuklarıyla dünyaya yayılmış ve Türk mutfağının vazgeçilmezi olmuştur. Renk yelpazesi; parlak yeşilden ateş kırmızısına, güneş sarısından morun en koyu tonlarına kadar uzanır. ​Peyzajda Kullanımı: Biberi sadece bir sebze olarak görmeyin! Özellikle "süs biberi" varyeteleri, kompakt yapıları ve meyve renklerinin geçişleriyle harika birer peyzaj bitkisidir. Bahçelerinizde kenar bordürlerinde, yüksek tarhlarda veya terasınızdaki şık saksılarda hem görsel bir şölen sunar hem de yenilebilir bir bahçe (edible landscaping) tasarımı oluşturmanıza olanak tanır. Photo by Marc Watz ​ Biber Bitkisi Bakım Detayları ​Işık İsteği: Tam güneş aşığıdır. Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş ışığı, meyve verimi ve aroması için kritiktir. ​Soğuğa Dayanıklılık: Düşük sıcaklıklara karşı hassastır. 10°C'nin altındaki sıcaklıklarda gelişimi yavaşlar, 0°C'de don zararından dolayı ölür. ​Sıcağa Dayanıklılık: Sıcağı sever ancak 35°C üzerindeki ekstrem sıcaklıklarda çiçek dökebilir. İdeal gelişim aralığı 18°C ile 30°C arasıdır. ​Toprak İsteği: Organik maddece zengin, süzek (drenajı iyi), tınlı ve pH değeri 6.0 - 7.0 arasında olan toprakları tercih eder. ​Kök Yapısı: Genellikle kazık kök yapısına sahiptir ancak yanlara doğru yayılan güçlü saçak köklerle desteklenir. ​Boy - En: Varyeteye göre değişmekle birlikte boyu 50 - 120 cm, eni ise 40 - 60 cm civarına ulaşabilir. ​Sulama: Toprağı nemli tutulmalı ama asla çamur olmamalıdır. Çiçeklenme döneminde "stres sulamasından" kaçınılmalı, meyve bağladığında su miktarı artırılmalıdır. ​Bölge Uyumu: Türkiye’nin tüm bölgelerinde yazlık sebze olarak yetişir. Akdeniz ve Ege en verimli bölgelerdir. ​Ömrü: Tropikal bölgelerde çok yıllık olsa da, Türkiye ikliminde genellikle tek yıllık olarak yetiştirilir. ​Çiçek Rengi: Genellikle zarif beyaz veya krem rengi, bazen mor damarlı çiçekler açar. ​Çiçeklenme Dönemi: Havalar ısındığında (Haziran başı gibi) başlar ve sonbahar donlarına kadar devam eder. ​Yaprak Durumu: Geniş, mızrak ucu formunda yeşil yapraklara sahiptir. Mevsim sonunda (soğuklarla birlikte) yapraklarını dökerek ölür. ​Zorluk: Kolay - Orta. Doğru güneş ve su dengesiyle yeni başlayanlar için idealdir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Prenn ​ Türkiye Coğrafyasına Göre Bakım Notları ​Ege ve Akdeniz: Şubat-Mart gibi fideler dikilebilir. Yazın aşırı sıcaklarda (Temmuz-Ağustos) bitkinin meyve yakmaması için hafif gölgeleme veya yoğun malçlama yapılmalıdır. ​Marmara: Nemli hava mantari hastalıklara yol açabilir, bu yüzden bitkiler arası mesafe geniş tutulmalıdır. Dikim için Mayıs başı en güvenli zamandır. ​İç Anadolu: Gece-gündüz sıcaklık farkı yüksektir. Fideler Mayıs sonu, don riski bitince dikilmelidir. Akşam sulaması yerine sabah sulaması tercih edilmelidir. ​Karadeniz: Yağış miktarının fazlalığı kök çürüklüğüne neden olabilir. Mutlaka iyi drenajlı toprak ve yükseltilmiş yataklar tercih edilmelidir. ​Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Kısa ve sıcak yaz dönemi nedeniyle hızlı büyüyen çeşitler seçilmelidir. Güneydoğu'da yoğun buharlaşmaya karşı sabah erken saatlerde derin sulama yapılmalıdır. ​Çoğaltma Yöntemleri ​Biber genellikle tohum yoluyla çoğaltılır. ​Tohumla Çoğaltma: İlkbahar donlarından 6-8 hafta önce iç mekanda viyollere ekim yapılır. Tohumlar yaklaşık 1 cm derine gömülür ve 20-25°C sıcaklıkta çimlendirilir. Fideler 3-4 gerçek yaprak çıkardığında bahçeye taşınır. ​Ayırma/Çelikleme: Ticari üretimde tercih edilmez ancak nadir türlerde gövde çeliği ile köklendirme denenebilir; fakat başarı oranı tohum kadar yüksek değildir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Zinnmann ​ Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​Can Suyu: Fideyi diktiğiniz an verdiğiniz ilk su, bitkinin toprakla bağ kurmasını sağlar, ihmal etmeyin. ​Magnezyum Desteği: Yapraklar sararıyorsa (damar araları yeşil kalıp diğer kısımlar sararıyorsa) sulama suyuna çok az Epsom tuzu eklemek mucizeler yaratabilir. ​Hasat Sıklığı: Biberleri ne kadar sık hasat ederseniz, bitki o kadar çok yeni çiçek açar ve meyve verir. ​KİŞİSEL NOTLARIM ​ ​Unutma: Biber bitkisi yerini sevdiğinde ve güneşini aldığında sana en cömert davranan bitkilerden biridir.

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Joydeep Mutfak Bahçesinin Mor Asaleti: Patlıcan ​ Latince ismiyle Solanum melongena, kökeni Hindistan ve Güneydoğu Asya’nın sıcak topraklarına dayanan, itidalli ama bir o kadar da cömert bir bitkidir. Patlıcan denildiğinde aklımıza sadece o derin mor renk gelse de, doğada beyaz, çizgili, yeşil ve hatta turuncu varyetelerine rastlamak mümkündür. ​Peyzajda Kullanımı: Genellikle sebze bahçeleriyle sınırlı kalsa da, patlıcan aslında estetik değeri yüksek bir bitkidir. Büyük, kadifemsi ve hafif tüylü yaprakları, yıldız şeklindeki mor çiçekleri ve salkım salkım sarkan parlak meyveleriyle "yenebilir peyzaj" (edible landscaping) tasarımlarında harika bir odak noktası oluşturur. Özellikle saksıda yetiştirilmeye uygun bodur türleri, balkon ve teraslarda egzotik bir hava yaratmak için idealdir. ​ https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Schlaghecken_Josef Patlıcan Bakım Detayları ​Işık İsteği Tam güneş aşığıdır. Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş ışığı almalıdır. Işık yetersizliği meyve verimini düşürür ve bitkinin boya kaçıp zayıflamasına neden olur. ​Soğuğa Dayanıklılık Soğuğa karşı oldukça hassastır. 10°C altındaki sıcaklıklarda gelişimi durur. Don olaylarına karşı hiç direnci yoktur; 0°C ve altı bitki için ölümcüldür. ​Sıcağa Dayanıklılık Sıcağı çok sever. 25°C ile 35°C arasındaki sıcaklıklarda en yüksek verimi verir. Ancak 40°C üzerindeki aşırı kuru sıcaklarda çiçek dökebilir. ​Toprak İsteği Besin maddelerince zengin, organik madde miktarı yüksek, süzek (drenajı iyi) ve tınlı toprakları sever. pH derecesinin 6.0 - 7.0 aralığında olması idealdir. ​Kök Yapısı Kazık kök yapısına sahiptir. Ana kök derine inerken, çevresinde saçak kökler geliştirerek besini toplar. Bu yüzden derin toprak işleme veya derin saksılar önemlidir. ​Boy - En Varyeteye göre değişmekle birlikte, boyu genellikle 80 cm - 120 cm'ye, eni ise 50 cm - 70 cm'ye kadar ulaşabilir. ​Sulama Toprağı daima nemli tutulmalıdır ancak kökleri suyun içinde kalmamalıdır (su göllenmemelidir). Meyve oluşum döneminde su ihtiyacı artar. Düzensiz sulama meyvelerde acılaşmaya ve şekil bozukluğuna yol açar. ​Bölge Uyumu Türkiye genelinde yetiştirilebilir ancak en yüksek verim uzun yaz mevsimine sahip bölgelerde alınır. ​Ömrü Anavatanında çok yıllık (perennial) bir bitki olsa da, Türkiye ikliminde genellikle tek yıllık olarak yetiştirilir. ​Çiçek Rengi Türüne göre değişmekle birlikte genellikle lila, mor veya beyaz renkli, ortası sarı polenli çiçekler açar. ​Çiçeklenme Dönemi Haziran başından itibaren başlar ve donlar başlayana kadar kademeli olarak devam eder. ​Yaprak Durumu Geniş, tüylü ve yeşil yapraklara sahiptir. Mevsimlik bir bitki olduğu için kış başında bitki tamamen kurur. ​Zorluk Orta. Sıcaklık ve su dengesi sağlandığında keyiflidir ancak zararlılara (kırmızı örümcek, afid) karşı dikkatli gözlem gerektirir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Ies ​ Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​Ege ve Akdeniz: Patlıcanın en mutlu olduğu bölgelerdir. Erken dönemde açık sahaya dikim yapılabilir. Yaz sonundaki aşırı nem ve sıcakta kırmızı örümcek takibi yapılmalıdır. ​Marmara: Nemli havası sayesinde gelişimi iyidir. Ancak Mayıs sonundaki olası serin gecelere dikkat edilmeli, fideler toprak ısınmadan dikilmemelidir. ​İç Anadolu ve Karadeniz: İç Anadolu'da gece-gündüz sıcaklık farkı nedeniyle bitki geceleri duraksayabilir; malçlama önerilir. Karadeniz’de ise aşırı yağışlar kök çürüklüğüne neden olabileceği için drenajın mükemmel olması şarttır. ​Doğu ve Güneydoğu Anadolu: Güneydoğu'nun kuru sıcağında sulama hayati önem taşır; damlama sulama en iyi sonuçtur. Doğu Anadolu'da ise kısa vejetasyon süresi nedeniyle erkenci (hızlı yetişen) çeşitler tercih edilmelidir. ​Çoğaltma Yöntemleri ​Patlıcan esas olarak tohum ile çoğaltılır: ​Tohum Ekimi: Don riskinden 6-8 hafta önce iç mekanda viyollere ekilir. Tohumlar yaklaşık 1 cm derine gömülür. ​Sıcaklık: Çimlenme için toprak sıcaklığının 20-25°C olması gerekir. ​Şaşırtma: Fideler 3-4 gerçek yaprak çıkardığında ve dışarıda hava sıcaklığı kalıcı olarak yükseldiğinde bahçeye aktarılır. Photo by Emőke Dénes ​ Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​Destekleme: Meyveler ağırlaştığında bitki yatabilir. Bu yüzden dikimden kısa süre sonra bir destek çubuğuna (herek) bağlamak dalların kırılmasını önler. ​Budama: Alt kısımdaki sararan ve toprağa değen yaprakları temizlemek hava akışını artırır ve hastalık riskini azaltır. İlk ana çatalın altındaki sürgünleri kopararak enerjiyi meyveye yönlendirebilirsiniz. ​Hasat: Meyveler tam olgunluğa (çekirdeklenmeden önce) ve parlak bir görünüme sahipken toplanmalıdır. Matlaşan patlıcan kartlaşmaya başlamış demektir. ​Editörün Notu: Patlıcan "obur" bir bitkidir; dikimden önce toprağa bolca yanmış ahır gübresi veya kompost karıştırmayı unutma!

Photo by Fir0002/Flagstaffotos Güneşin Yeryüzündeki Yansıması: Ayçiçeği ​ Latince ismi Helianthus annuus olan bu bitki, adını Yunanca "helios" (güneş) ve "anthos" (çiçek) kelimelerinin birleşiminden alır. Kuzey Amerika kökenli olan Ayçiçeği, sadece tarımsal bir değer değil, aynı zamanda sadakatin ve neşenin sembolüdür. Genç bitkilerin gün boyunca başlarını doğudan batıya, güneşi takip ederek çevirmesi (heliotropizm), doğanın en hayranlık uyandırıcı olaylarından biridir. ​Peyzajda Kullanımı: Ayçiçekleri, bahçelerde "dikey vurgu" yaratmak için rakipsizdir. Dev türleri bahçe sınırlarında doğal bir paravan veya çit oluşturmak için kullanılırken, bodur ve çok dallı türleri saksılarda veya çiçek tarhlarının ön kısımlarında muazzam bir renk cümbüşü sağlar. Ayrıca kesme çiçekçilikte vazoların vazgeçilmezidir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Basotxerri ​ Ayçiçeği Bakım Detayları ​Işık İsteği Adından da anlaşılacağı üzere tam güneş (full sun) bitkisidir. Günde en az 6-8 saat kesintisiz güneş almalıdır. Yeterli ışık almazsa gövdesi zayıf kalır ve çiçek tablaları küçük oluşur. ​Soğuğa Dayanıklılık Ilıman iklim bitkisidir. Hafif serinliğe dayansa da dona karşı hassastır. Genç fideler 0°C altındaki sıcaklıklarda zarar görür. ​Sıcağa Dayanıklılık Yüksek sıcaklıklara oldukça dayanıklıdır. 30°C - 35°C derecelerde en hızlı gelişimini gösterir. Kuraklığa toleransı yüksektir ancak verim için düzenli nem ister. ​Toprak İsteği Toprak seçiciliği az olsa da derin, gevşek ve besin maddelerince zengin toprakları sever. Kazık kök yapısı nedeniyle drenajı iyi olmayan, ağır killi topraklarda zorlanabilir. ​Kök Yapısı Güçlü bir kazık kök yapısına sahiptir. Bu kökler toprağın derinliklerine (bazı türlerde 1-2 metre) inerek hem bitkiyi rüzgara karşı sabitler hem de derindeki suyu çeker. ​Boy - En Varyeteye göre çok değişkendir. Bodur türler 30-40 cm iken, dev türler 3-4 metre boya ve 50-60 cm genişliğe ulaşabilir. ​Sulama Çimlenme ve çiçeklenme döneminde bol su ister. Bitki boylandıkça kökleri derine indiği için kuraklığa direnci artar. Toprağın üst yüzeyi kurudukça derinlemesine sulama yapılmalıdır. ​Bölge Uyumu Türkiye'nin tüm bölgelerine mükemmel uyum sağlar. Trakya, İç Anadolu ve Ege'de geniş çaplı tarımı yapılır. ​Ömrü Genellikle tek yıllık (annual) bir bitkidir. Tohumdan büyür, çiçek açar, tohum verir ve mevsim sonunda kurur. ​Çiçek Rengi Klasik parlak sarının yanı sıra; turuncu, kiremit rengi, limon sarısı, koyu kırmızı (chianti) ve alacalı renkleri mevcuttur. ​Çiçeklenme Dönemi Ekildiği döneme bağlı olarak genellikle Temmuz - Eylül ayları arasında çiçeklenir. ​Yaprak Durumu Geniş, kalp şeklinde, kenarları dişli ve sert tüylü yaprakları vardır. Mevsim sonunda bitkiyle birlikte kurur. ​Zorluk Kolay. Yeni başlayanlar ve çocuklar için yetiştirmesi en zevkli ve garantili bitkilerden biridir. ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​Marmara ve Trakya: Ayçiçeğinin ana vatanı gibidir. Nemli ve güneşli hava gelişimi destekler. Rüzgarlı alanlarda uzun boylu türler mutlaka desteklenmelidir. ​İç Anadolu ve Doğu Anadolu: Gece-gündüz sıcaklık farkı bitkinin yağ oranını ve tohum kalitesini artırır. Geç gelen donlara dikkat edilerek ekim yapılmalıdır. ​Ege ve Akdeniz: Çok erken ekim imkanı sunar. Ancak aşırı yaz kuraklığında çiçek tablalarının yanmaması için sulama ihmal edilmemelidir. ​Karadeniz: Fazla yağış alan bölgelerde mantari hastalıklara (mildiyö) karşı dikkatli olunmalı ve bitkiler arası mesafe geniş tutularak hava sirkülasyonu sağlanmalıdır. https://www.ars.usda.gov/oc/images/photos/k5751-1/ ​ Çoğaltma Yöntemleri ​Ayçiçeği neredeyse sadece tohum ile çoğaltılır: ​Doğrudan Ekim: Şaşırtılmayı pek sevmediği için tohumların doğrudan kalıcı yerlerine ekilmesi önerilir. ​Zamanlama: Toprak sıcaklığı en az 10-12°C olduğunda ekim yapılır. ​Derinlik ve Mesafe: Tohumlar 2-3 cm derine gömülür. Dev türler arasında 40-50 cm, bodurlar arasında 15-20 cm mesafe bırakılmalıdır. ​Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​Kuşlarla Mücadele: Tohumlar olgunlaşmaya başladığında kuşların akınına uğrayabilir. Tohum hasadı yapacaksanız çiçek tablasını ince bir tülbentle sarabilirsiniz. ​Gübreleme: Ayçiçeği topraktaki potasyumu hızla tüketir. Çiçeklenme öncesi potasyum ağırlıklı gübreleme yapmak gövdeyi güçlendirir. ​Destekleme: Özellikle dev türler ağır kafalarını taşımakta zorlanabilir veya fırtınada devrilebilir; mutlaka sağlam bir sırığa bağlanmalıdır. ​ ​Editörün Notu: Ayçiçeği toprakta bulunan ağır metalleri temizleme özelliğine (fitoremediasyon) sahiptir. Toprağınızı iyileştirmek için harika bir doğal işçidir!

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Syrio Toprağın Altındaki Hazine: Yer Elması ​ Latince ismi Helianthus tuberosus olan bu bitki, Kuzey Amerika kökenli, çok yıllık bir doğa harikasıdır. "Yer elması" denmesine rağmen ne elmayla ne de patatesle akrabadır; aslında ayçiçeğinin yumru yapan bir türüdür. Karakteristik olarak, nişasta yerine inülin (diyabet dostu bir lif) depolamasıyla bilinir. ​Peyzajda Kullanımı: Bahçenizin arka planında veya sınır hatlarında mükemmel bir "canlı çit" görevi görür. 2-3 metreye kadar boylanabilen yapısı ve yaz sonunda açan sarı çiçekleriyle hem görsel bir şölen sunar hem de rüzgar kesici olarak işlev görür. Ancak dikkat; istilacı bir türdür, ektiğiniz alanı hızla sahiplenir! https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Earendil ​ Yer Elması Bakım Detayları ​Işık İsteği Tam güneş alan yerleri çok sever ancak yarı gölge alanlarda da (verimi biraz düşse de) rahatlıkla gelişebilir. ​Soğuğa Dayanıklılık Oldukça dayanıklıdır. Yumruları toprak altında -30°C'ye kadar olan aşırı soğuklara bile dayanabilir. Kışı toprakta geçirmesi lezzetini artırır. ​Sıcağa Dayanıklılık Sıcak havaya karşı toleransı yüksektir (40°C ve üzeri). Ancak aşırı kurak yazlarda verim için sulama ister. ​Toprak İsteği Toprak konusunda hiç seçici değildir. Fakir topraklarda bile yetişir. Ancak en iyi yumru verimini gevşek, kumlu ve drenajı iyi topraklarda verir. Ağır killi topraklarda hasat zorlaşabilir. ​Kök Yapısı Yumru kök yapısına sahiptir. Toprak altında patatese benzeyen ancak daha boğumlu, besin değeri yüksek yumrular oluşturur. ​Boy - En Boyu 200 cm - 300 cm'ye kadar çıkabilir. Enine yayılımı ise kök sürgünleri nedeniyle kontrol edilmezse sınırsız olabilir. ​Sulama Kuraklığa oldukça dayanıklıdır. Ancak yumruların dolgun ve verimli olması için yaz aylarında haftada 1-2 kez derinlemesine sulanması önerilir. ​Bölge Uyumu Türkiye'nin tüm bölgelerine (en soğuk Doğu Anadolu'dan en sıcak Güneydoğu'ya kadar) tam uyum sağlar. ​Ömrü Çok yıllık (perennial). Bir kez ektiğinizde, toprakta kalan küçük bir yumru parçası bile ertesi yıl yeniden filizlenir. ​Çiçek Rengi Parlak sarı, küçük ayçiçeklerine benzeyen çiçekler açar. ​Çiçeklenme Dönemi Yaz sonu ve sonbahar başı (Ağustos - Ekim arası). ​Yaprak Durumu Sert tüylü, mızrak şeklinde yeşil yapraklara sahiptir. Kışın toprak üstü aksamı tamamen kurur (Döker). ​Zorluk Çok Kolay. Hatta "yetiştirmesi değil, durdurması zordur" denilebilir. Photo by Frank Vincentz ​ Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​İç ve Doğu Anadolu: En sevdiği bölgelerdir. Kışın toprağın donması yumruların şekerlenmesini ve daha lezzetli olmasını sağlar. Hasat tüm kış boyunca parça parça yapılabilir. ​Ege ve Akdeniz: Çok sıcaklarda bitki hızla boylanır. Toprağın çok kurumaması için malçlama (toprak yüzeyini örtme) yapılması verimi artırır. ​Marmara ve Karadeniz: Nemli toprakları sever. Ancak aşırı su birikintisi olan taban arazilerde yumruların çürümemesi için yüksek yastıklara ekim yapılmalıdır. ​Çoğaltma Yöntemleri ​Yer elması neredeyse tamamen yumru ile (veya yumru parçasıyla) çoğaltılır: ​Zamanlama: İlkbahar başında (Mart-Nisan) toprak ısınmaya başladığında ekilir. ​Yumru Seçimi: Üzerinde "göz" bulunan sağlıklı yumrular seçilir. Büyük yumrular bölünerek de ekilebilir (her parçada en az 2 göz olmalı). ​Ekim Derinliği: Yaklaşık 10-15 cm derine, 30-40 cm ara ile ekilir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:HelgeRieder ​ Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​İstilayı Durdurun: Bahçenin her yerine yayılmasını istemiyorsanız, yer elmasını büyük saksılarda veya toprağa gömdüğünüz geniş sınırlandırıcılar içinde yetiştirin. ​Çiçekleri Budama: Eğer amacınız sadece büyük yumrular elde etmekse, bitki çiçek açmaya başladığında çiçekleri kopararak enerjinin köklere gitmesini sağlayabilirsiniz. ​Hasat Zamanı: En iyi hasat zamanı ilk donlardan sonradır. Toprak üstü kısmı tamamen kuruduğunda yumrular en besleyici haline ulaşır. ​Editörün Notu: Yer elması hasat edildikten sonra çok çabuk su kaybeder ve pörsür. Bu yüzden ihtiyacınız olduğu kadarını topraktan taze taze çıkarmanız en iyisidir; toprak onu buzdolabından daha iyi korur!

https://www.flickr.com/people/47439717@N05 Bahçelerin Çelik Heykeli: Avize Çiçeği ​ Latince ismi Yucca olan bu bitki, ana vatanı olan Orta Amerika, Meksika ve Amerika’nın güneybatı bölgelerinin sert, kurak ve güneşli doğasından gelir. İsmini, gövdesinin ortasından yükselen devasa bir sap üzerinde salkım salkım asılı duran bembeyaz, çan şeklindeki çiçeklerinin bir avizeyi andırmasından alır. ​Peyzajda Kullanımı: Modern ve minimalist bahçelerin vazgeçilmezidir. Keskin hatlı, kılıç şeklindeki yapraklarıyla "odak noktası" (focal point) oluşturmak için rakipsizdir. Kaya bahçelerinde, kurakçıl peyzajlarda (xeriscaping) veya giriş yollarını vurgulamak için kullanılır. Saksıda da oldukça dekoratiftir ancak yaprak uçlarının sivri ve sert olması nedeniyle çocuk oyun alanlarından biraz uzak tutulması önerilir. ​ https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Tangopaso Avize Çiçeği Bakım Detayları ​Işık İsteği Tam güneş aşığıdır. Günde en az 6 saat doğrudan güneş ışığı almalıdır. Yarı gölgeye uyum sağlasa da, az ışıkta yapraklar formunu kaybeder ve çiçek açma olasılığı düşer. ​Soğuğa Dayanıklılık Türüne göre değişmekle birlikte (özellikle Yucca filamentosa), -15°C ile -20°C'ye kadar olan sert kış soğuklarına karşı inanılmaz dirençlidir. ​Sıcağa Dayanıklılık Çöl kökenli olduğu için 45°C ve üzeri aşırı sıcaklara, yakıcı güneşe karşı mükemmel dayanıklılık gösterir. ​Toprak İsteği En kritik noktası budur: Mükemmel drenaj. Su tutmayan, kumlu, taşlı ve fakir topraklarda bile çok mutlu olur. Ağır killi ve sürekli ıslak kalan topraklar kök çürümesine neden olur. ​Kök Yapısı Etli ve güçlü bir saçak kök yapısına sahiptir. Kökleri su depolama yeteneğine sahiptir, bu da onu kuraklığa karşı bir şampiyon yapar. ​Boy - En Türüne bağlı olarak boyu 1 metreden 3-4 metreye kadar çıkabilir. Genişliği ise yan sürgünlerle 1-2 metreyi bulabilir. ​Sulama "Az su, çok huzur" bitkisidir. Toprağı tamamen kurumadan sulanmamalıdır. Kışın sulama neredeyse tamamen kesilmelidir. Fazla sulama bu bitkinin en büyük düşmanıdır. ​Bölge Uyumu Türkiye'nin tüm kıyı şeridine (Ege, Akdeniz, Marmara) tam uyumludur. İç ve Doğu Anadolu'da ise dona dayanıklı türleri (Filamentosa gibi) rahatlıkla yetiştirilebilir. ​Ömrü Çok yıllık (perennial). Onlarca yıl yaşayabilir ve zamanla odunsu bir gövde oluşturur. ​Çiçek Rengi Krem rengi veya saf beyaz, bazen hafif yeşilimsi tonlarda. ​Çiçeklenme Dönemi Genellikle yaz başından ortasına kadar (Haziran - Ağustos). Her yıl çiçek açmayabilir, çiçek açması için bitkinin belli bir olgunluğa erişmesi gerekir. ​Yaprak Durumu Yaprak dökmez. Her dem yeşildir (evergreen). Kılıç şeklinde, sert ve uçları sivri yaprakları yıl boyu formunu korur. ​Zorluk Kolay. İhmal edilmeye en dayanıklı bitkilerden biridir. ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​Ege ve Akdeniz: En doğal yaşam alanıdır. Hiçbir özel bakım gerektirmeden, sadece doğal yağışlarla bile hayatta kalabilir. ​Marmara: Nemli havaya uyum sağlar ancak toprağın geçirgen olduğundan emin olunmalıdır. Kış yağışlarının kökleri çürütmemesi için süzek toprak şarttır. ​İç ve Doğu Anadolu: Kışın aşırı don olan bölgelerde kar yükü yaprakları kırabilir; karın bitki üzerinde birikmesine izin verilmemelidir. Soğuğa dayanıklı Yucca filamentosa türü tercih edilmelidir. ​Karadeniz: Aşırı ve sürekli yağış alan yerlerde bitki mantar hastalıklarına yakalanabilir. Mutlaka eğimli veya çok iyi drenajlı alanlara dikilmelidir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Abraham ​ Çoğaltma Yöntemleri ​Avize çiçeği birkaç farklı yöntemle kolayca çoğaltılabilir: ​Ayırma (Yavruları Ayırma): Bitkinin dibinden çıkan "yavru" sürgünler, ilkbaharda ana bitkiden kesilerek başka bir yere dikilebilir. ​Gövde Çelikleri: Yaşlı bitkilerin gövdelerinden alınan parçalar, birkaç gün yara yerinin kuruması beklendikten sonra toprağa dikilerek köklendirilebilir. ​Tohum: Mümkün olsa da çok yavaş bir süreçtir, bu yüzden pek tercih edilmez. ​Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​Çiçek Sapı Temizliği: Çiçeklenme bittikten sonra kuruyan dev çiçek sapını en dibinden kesmek, bitkinin enerjisini yapraklara ve yeni yavrulara vermesini sağlar. ​Budama Gereksizliği: Avize çiçeği budanmaz. Sadece en altta kuruyan eski yapraklar estetik amaçlı temizlenebilir. ​Düşmanları: En büyük düşmanı "unlu bit" ve aşırı sulamadır. Yaprak aralarını ara sıra kontrol etmek yeterlidir. ​Editörün Notu: Avize çiçeği dikerken yerini iyi seçin; çünkü derin ve güçlü kökleri nedeniyle bir kez yerleştiğinde onu oradan taşımak oldukça zordur!

https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Petro_Stelte Baharın Pembe Müjdesi: Şeftali ​ Latince ismi Prunus persica olan şeftali, isminin "Persya (İran)" bölgesinden geldiği sanılsa da aslında kökeni Çin’in derinliklerine dayanır. Gülgiller familyasının bu asil üyesi, ipeksi tüylü meyveleri ve büyüleyici bahar çiçekleriyle hem bir meyve ağacı hem de dekoratif bir mucizedir. ​Peyzajda Kullanımı: Şeftali ağaçları, özellikle ilkbaharda açan pembe çiçekleriyle peyzajda eşsiz bir görsel şölen sunar. Orta boylu yapısı sayesinde küçük bahçelerde bile "odak ağacı" olarak kullanılabilir. Ayrıca, güneşli duvar önlerinde "espalier" (duvara yaslanmış form) yöntemiyle eğitilerek hem çok şık durur hem de dar alanlarda meyve verir. ​ Şeftali Bakım Detayları ​Işık İsteği Tam güneş aşığıdır. Meyvelerin şekerlenmesi ve renk alması için günde en az 8-10 saat kesintisiz güneş ışığı şarttır. ​Soğuğa Dayanıklılık Ağaç olarak -20°C'ye kadar dayanabilir. Ancak en büyük riski ilkbahar donlarıdır; erken açan çiçekleri -2°C altında zarar görebilir. ​Sıcağa Dayanıklılık Sıcak iklimleri sever. Ancak kaliteli meyve için kışın belli bir süre soğuklama (soğuklama ihtiyacı) alması gerekir. Yazın 35-40°C sıcaklıklara dayanır, yeter ki su eksik olmasın. ​Toprak İsteği Süzek, derin, kumlu-tınlı ve organik maddece zengin toprakları sever. pH derecesinin 6.0-6.5 olması idealdir. Ağır killi ve su tutan topraklarda "kök kanseri" riski artar. ​Kök Yapısı Genellikle saçak kök ağırlıklı bir yapısı vardır ve kökler oksijene çok ihtiyaç duyar. Bu yüzden toprak drenajı hayati önem taşır. ​Boy - En Yarı bodur anaçlarda 3-4 metre, klasik anaçlarda ise 5-6 metre boy ve genişliğe ulaşabilir. ​Sulama Düzenli sulama ister. Özellikle meyve büyüme döneminde ve hasattan hemen önceki 3 haftada su stresi yaşamamalıdır. Damlama sulama en sağlıklı yöntemdir. ​Bölge Uyumu Türkiye'de Marmara (Bursa), Ege ve Akdeniz bölgeleri en verimli alanlarıdır. İç bölgelerde ise don çukuru olmayan, güneye bakan yamaçlarda yetişir. ​Ömrü Çok yıllık. Ancak diğer meyve ağaçlarına göre ömrü daha kısadır; verimli ömrü genellikle 15-25 yıl arasındadır. ​Çiçek Rengi Büyüleyici pembe ve tonları. ​Çiçeklenme Dönemi Erken bahar (Mart - Nisan). Yapraklanmadan hemen önce çiçek açar. ​Yaprak Durumu Kışın yaprak döker. Uzun, mızrak şeklinde ve kenarları hafif dişli yeşil yaprakları vardır. ​Zorluk Orta - Zor. Düzenli budama, ilaçlama (özellikle yaprak kıvırcıklığına karşı) ve meyve seyreltmesi gerektirdiği için ilgi isteyen bir bitkidir. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Nicholas_Gemini ​ Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​Marmara (Özellikle Bursa): Şeftalinin kalbidir. Nemli ama rüzgar alan yapısı meyve kalitesini artırır. Mantari hastalıklara karşı ilkbaharda bakırlı ilaçlama ihmal edilmemelidir. ​Ege ve Akdeniz: Erkenci çeşitler için harikadır. Ancak bu bölgelerde "Akdeniz Meyve Sineği"ne karşı çok dikkatli olunmalı, tuzaklar kurulmalıdır. ​İç Anadolu: En büyük risk ilkbahar geç donlarıdır. Bu yüzden çiçeklenmesi nispeten geç olan "geççi" çeşitler tercih edilmelidir. ​Karadeniz: Aşırı yağış ve nem meyvede çatlamaya ve mantara yol açabilir. Mutlaka iyi havalanan, güneş alan güneye bakan yamaçlara dikilmelidir. ​Çoğaltma Yöntemleri ​Şeftali genellikle aşılama yöntemiyle çoğaltılır: ​Tohum (Çöğür): Şeftali çekirdeği ekilerek anaç bitki elde edilir. Ancak çekirdekten çıkan ağaç, annesiyle aynı kalitede meyve vermez. ​Aşılama: Çekirdekten yetişen 1 yaşındaki fidana, istenilen cinsin (örneğin Glohaven veya J.H. Hale) gözü "Durgun Göz Aşısı" yöntemiyle Ağustos-Eylül aylarında takılır. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:4028mdk09 ​ Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​Meyve Seyreltme: Ağaç çok fazla meyve tutarsa meyveler küçük kalır ve dallar kırılabilir. Meyveler fındık büyüklüğüne gelince, her 10-15 cm’de bir meyve kalacak şekilde seyreltme yapmalısınız. ​Vazo (Çanak) Budama: Ağacın orta kısmını güneş girmesi için açık bırakacak şekilde "vazo" formunda budamak, meyvelerin her yerinin kızarmasını sağlar. ​Yaprak Kıvırcıklığı: Baharda tomurcuklar patlamadan önce "Bordo Bulamacı" uygulamak, şeftalinin en büyük belası olan yaprak kıvırcıklığı hastalığını (klok) önler. ​Editörün Notu: Şeftali ağacı meyvelerini bir önceki yılın sürgünlerinde verir. Budama yaparken tüm genç sürgünleri kesmemeye, dengeyi korumaya özen gösterin!

Güneşin Altın Çocuğu: Kayısı ​ Latince ismi Prunus armeniaca olan kayısı, ismindeki "Ermenistan" vurgusuna rağmen aslında Orta Asya ve Çin kökenli bir meyvedir. İpek Yolu üzerinden dünyaya yayılan bu ağaç, Türkiye'nin (özellikle Malatya ve Iğdır) simgesi haline gelmiştir. Kadifemsi dokusu, dengeli şeker-asit oranı ve eşsiz aromasıyla hem sofralık hem de kurutmalık olarak dünyanın en değerli meyvelerinden biridir. ​Peyzajda Kullanımı: Kayısı ağacı, geniş ve yayvan tacıyla harika bir gölge ağacıdır. İlkbaharda şeftaliden biraz daha önce açan bembeyaz (bazen çok açık pembe) çiçekleri, bahçeye kar yağmış gibi bir görüntü verir. Yaz ortasında ise dallardan sarkan turuncu meyveleriyle doğal bir dekorasyon oluşturur. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:SAplants Kayısı Bakım Detayları ​Işık İsteği Tam güneş aşığıdır. Meyvelerin şekerlenmesi, aromanın oturması ve ağacın mantari hastalıklardan korunması için bol güneş ve hava sirkülasyonu şarttır. ​Soğuğa Dayanıklılık Ağaç gövdesi kışın -25°C'ye kadar dayanabilir. Ancak kayısı "erken uyanan" bir ağaçtır; çiçekleri -2°C altındaki ilkbahar geç donlarından çok çabuk etkilenir ve meyve verimi düşebilir. ​Sıcağa Dayanıklılık Sıcak ve kuru yazları çok sever. Nemli sıcaklardan ziyade, kuru sıcağa uyumu çok daha yüksektir. 40°C üzerine rahatlıkla dayanır. ​Toprak İsteği Kireçli, tınlı-kumlu, derin ve geçirgen toprakları sever. Şeftaliye göre kirece daha dayanıklıdır. Ağır ve taban suyu yüksek topraklardan nefret eder; kökleri hızla çürür. ​Kök Yapısı Derine inebilen, güçlü bir kazık kök sistemine sahiptir. Bu sayede kuraklığa karşı şeftaliden daha dirençlidir. ​Boy - En Budama ve anaca bağlı olarak 5-8 metre boya ve genişliğe ulaşabilir. Yayvan bir taç yapısı vardır. ​Sulama Genç fidanlar düzenli su ister. Yetişkin ağaçlar kuraklığa dirençli olsa da, meyve dolum döneminde (Mayıs-Haziran) yapılacak düzenli sulama meyve kalitesini doğrudan etkiler. Hasada yakın su azaltılmalıdır. ​Bölge Uyumu Türkiye'de en iyi verimi İç Anadolu, Doğu Anadolu (geçit bölgeleri) ve Güneydoğu Anadolu'da verir. Malatya bu bitki için dünyadaki en ideal ekolojiye sahiptir. ​Ömrü Çok yıllık. İyi bakıldığında 40-60 yıl yaşayabilir. Şeftaliden çok daha uzun ömürlüdür. ​Çiçek Rengi Saf beyaz veya çok uçuk pembe. ​Çiçeklenme Dönemi Erken bahar (Şubat sonu - Mart). Genellikle bahçenin ilk uyanan ağacıdır. ​Yaprak Durumu Kışın yaprak döker. Geniş, kalp şeklinde ve ucu sivri yeşil yaprakları vardır. ​Zorluk Orta. İlkbahar donlarından korumak ve doğru budamayı yapmak temel zorluklarıdır. https://www.flickr.com/people/8282860@N02 ​ Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​Doğu Anadolu (Malatya-Elazığ): Dünyanın kayısı merkezidir. Kuru havası meyvenin şeker oranını ve kurutma kalitesini zirveye taşır. "Monilya" (çiçek monilyası) hastalığına karşı çiçeklenme döneminde ilaçlama kritiktir. ​Ege ve Akdeniz: Sahil şeridinde erkenci (sofralık) çeşitler yetişir. Ancak kışın yeterli soğuklama alamazsa çiçek dökümü yapabilir. Sahil bölgelerinde "Turfanda" yetiştiriciliği yaygındır. ​İç Anadolu: İlkbahar geç donları en büyük risktir. Çukur bölgelere değil, hava akımı olan yamaçlara dikilmelidir. ​Karadeniz: Yüksek nem ve yağış kayısı için zordur. Meyvelerde çillenme ve çürüme yapabilir. Çok iyi drenajlı ve rüzgar alan yüksek kesimler tercih edilmelidir. ​Çoğaltma Yöntemleri ​Kayısı genellikle aşılama ile çoğaltılır: ​Tohum (Zerdali): Yabani kayısı olan "Zerdali" çekirdekleri ekilerek anaç elde edilir. Zerdali anacı, hastalıklara ve kirece çok daha dayanıklıdır. ​Aşılama: Zerdali çöğürleri üzerine istenilen cins (Şekerpare, Hacıhaliloğlu, Kabaaşı vb.) yaz sonu "Durgun Göz Aşısı" ile aşılanır. ​Bitkinin Bakımı İle İlgili Tüyolar ​Budama Stratejisi: Kayısı ağacı güneş ışığını tacın iç kısımlarına almalıdır. "Modifiye Lider" veya "Goble" sistemiyle budanarak iç kısımların meyve vermesi sağlanır. ​Sakızlanma: Ağaç stres altındaysa veya yaralanmışsa gövdesinden reçine (sakız) çıkarır. Bu durum genellikle yanlış budama veya mantar habercisidir; yara yerleri aşı macunu ile kapatılmalıdır. ​Hasat Hassasiyeti: Sofralık kayısı tam renk aldığında, kurutmalık kayısı ise hafif yumuşayıp "bal dökme" aşamasına geldiğinde elle (veya silkeleyerek) toplanır. ​ ​Editörün Notu: Kayısı ağacı budanırken büyük dalların kesilmesinden hoşlanmaz; büyük yaralar zor kapanır. Bu yüzden budamayı ağaç gençken form vererek bitirmek uzun vadede en sağlıklısıdır.

KENPEI's photo Mekanların Güçlü Heykeli: Yucca ​ Yucca, iç mekanlarda palmiyeyi andıran egzotik görünümü ve odunsu gövdesiyle en çok tercih edilen salon bitkilerinden biridir. Genellikle "Avize Ağacı" olarak da anılan bu bitki, hem ofis dekorasyonlarında hem de geniş salon köşelerinde maskülen ve güçlü bir karakter sergiler. ​Giriş: Çöllerin Dayanıklı Savaşçısı ​ Latince ismi Yucca gigantea (veya Yucca elephantipes) olan bu tür, anavatanı olarak Orta Amerika ve Meksika’nın kurak bölgelerine aittir. Gövdesinin fil ayağına benzemesi nedeniyle "Elephantipes" adını almıştır. Kılıç şeklinde, sert ve ucu sivri yaprakları vardır. ​Peyzajda Kullanımı: Dikey büyüme formu sayesinde dar alanlarda büyük bir hacim yaratır. Genellikle farklı boylardaki iki veya üç gövdenin aynı saksıya dikilmesiyle satılır; bu da ona basamaklı, estetik bir derinlik katar. Minimalist, endüstriyel veya bohem dekorasyon tarzlarına mükemmel uyum sağlar. https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Tournasol7 Detaylı Bakım Parametreleri ​Işık İsteği: Güneşi çok sever. Mümkünse doğrudan güneş alan veya çok aydınlık bir konumda tutulmalıdır. Işık yetersiz gelirse yaprakları sarkar ve bitki formunu kaybeder. ​Soğuğa Dayanıklılık: İç mekan türleri soğuğa karşı orta derecede dayanıklıdır. 7-10 C altına düşmemesi önerilir. ​Sıcağa Dayanıklılık: Çok dayanıklıdır. 35-40 C derecelere kadar yüksek sıcaklıklara ve kuru havaya rahatlıkla göğüs gerer. ​Toprak İsteği: Geçirgenliği yüksek toprakları sever. Standart iç mekan toprağına bolca kum veya perlit eklenerek hazırlanan karışımlar kök sağlığı için idealdir. ​Kök Yapısı: Oldukça güçlü, etli ve yayılıcı bir saçak kök yapısı vardır. ​Boy - En (En Fazla): İç mekanda tavan yüksekliğine bağlı olarak 2.5 - 3 metre boya ulaşabilir. ​Sulama: En büyük düşmanı aşırı sulamadır. Toprağının en az yarısı kurumadan su verilmemelidir. Gövdesi su depo ettiği için susuzluğa haftalarca dayanabilir. ​Bölge Uyumu (Türkiye): Tüm Türkiye'de iç mekan bitkisidir. Ancak Ege ve Akdeniz sahillerinde bahçelerde devasa ağaçlar formunda dış mekanda da yetişebilir. ​Ömrü: Çok yıllık. Onlarca yıl size eşlik edebilir. ​Çiçek Rengi: İç mekanda çiçek açması çok zordur; açtığında ise beyaz, çan şeklinde çiçek kümeleri oluşturur. ​Çiçeklenme Dönemi: Yaz sonu (nadiren). ​Yaprak Durumu: Her dem yeşildir. Alt yapraklar yaşlandıkça kurur ve dökülür, bu gövdenin oluşmasını sağlar. ​Zorluk: Kolay. Sadece suyunu az vermeniz yeterlidir. ​Türkiye Coğrafyası ve Bölgesel Notlar ​Ege ve Akdeniz: Bu bölgelerde yazın balkon veya teraslarda doğrudan güneş altında çok mutlu olur. Kışın ise don riskine karşı içeri alınmalıdır. ​Marmara: Nemli havayı tolere eder ancak hava sirkülasyonu olan yerleri sever. Kışın ışık miktarının azalması bitkiyi duraklatabilir. ​İç Anadolu ve Doğu Anadolu: Kışın oda sıcaklığına dikkat edilmelidir. Isıtılmayan soğuk odalarda ve don riski olan pencerelerin dibinde bırakılmamalıdır. ​Karadeniz: Yüksek nemden dolayı toprak çok geç kuruyabilir. Bu bölgede sulama öncesi toprak kontrolü (parmak testi) mutlaka derinlemesine yapılmalıdır. http://www.starrenvironmental.com/ ​ Çoğaltma Yöntemleri ​Gövde Kesimi: Fazla uzayan bir Yukayı gövdesinden kesip kesilen parçayı doğrudan toprağa dikerek yeni bir bitki elde edebilirsiniz. Ana gövde ise kesilen yerin yanlarından yeni sürgünler verecektir. ​Yavru Ayırma: Gövdenin alt kısmından veya kökten çıkan küçük yavruları ayırarak çoğaltabilirsiniz. ​Bitkinin Bakımı İle İlgili TÜYOLAR ​Yaprak Uçlarındaki Kuruma: Eğer yaprak uçları kahverengiye dönüyorsa, bu genellikle ya çok fazla su verdiğinizin ya da suyunuzdaki florür miktarının yüksek olduğunun işaretidir. ​Gövde Kontrolü: Gövdeye dokunduğunuzda yumuşama hissediyorsanız kök çürümesi başlamış demektir. Sulamayı hemen kesin. ​Havadar Ortam: Yuka havasız ve basık odaları sevmez. Yaz aylarında camları açarak ortamı havalandırmak gelişimini hızlandırır. ​ ​Hatırlatıcı Not: Yucca'nızın yaprakları çok sert ve uçları sivridir. Özellikle çocukların veya evcil hayvanların göz hizasında olmamasına dikkat etmeniz, güvenli bir sergileme alanı yaratmanıza yardımcı olur.